AFET, TRAVMA VE ANLATI: KÜLTÜREL BELLEKTE DEPREM MEMORATLARI
Folklor Akademi Dergisi · 26.06.2026 · 9 (2) · 171-179
DOI: 10.55666/folklor.1924052 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Folklor Akademi Dergisi, online erschienen am 26.06.2026. Verfasst von Serkan Köse. Die Arbeit nennt 17 Literaturangaben. Gefördert von: TÜBİTAK.
Abstract (Originalsprache)
Doğal afetler, insan topluluklarının tarihsel ve toplumsal deneyiminde önemli kırılma noktaları oluşturmaktadır. Bu tür olaylar yalnızca fiziksel yıkıma ve maddi kayıplara neden olmakla kalmamakta, aynı zamanda bireylerin dünyayı algılama biçimlerini, toplumsal ilişkileri ve ortak anlam sistemlerini de derinden etkilemektedir. Özellikle deprem gibi ani ve öngörülemez afetler, yoğun korku, belirsizlik ve kayıp duygularını beraberinde getirerek bireysel ve toplumsal travma süreçlerini tetiklemektedir. Zamanla bu travmatik deneyimler, toplumsal bellek ve kültürel ifade biçimleri aracılığıyla yeniden anlamlandırılmakta; yaşananlar ortak bir bellek çerçevesinde yorumlanmaktadır. Deprem, insan topluluklarının toplumsal deneyiminde hem fiziksel hem de psikolojik olarak derin izler bırakan bir afettir. Bu sarsıcı etki, gündelik yaşamla birlikte kültürel belleğin oluşumunu, aktarımını ve yeniden inşasını da doğrudan etkilemektedir. Özellikle kültürel belleğin anlatmaya dayalı türlerinden memorat türü noktasında bir anlam alanı oluşturan depremler, toplumun travmatik deneyiminin sözlü ifadesi olarak da yorumlanabilir. Deprem sonrasında ortaya çıkan memoratlar, bireylerin yaşadıkları olağandışı durumları kişisel tanıklıklar üzerinden ifade ettikleri sözlü kültür ürünleri olarak bu sürecin önemli bir parçasını oluşturur. Bu anlatılar, travmatik deneyimin anlamlandırılması, topluluk içerisinde paylaşılması ve bireyler üzerindeki duygusal yükün hafifletilmesi bakımından işlevsel bir rol üstlenmektedir. Çalışmada deprem temalı memoratlar, kültürel bellek bağlamında ele alınmakta; genel olarak sözlü kültürün travma karşısındaki direnci ve hatırlama pratiklerine olan katkısı değerlendirilmektedir. Memoratların yapısal özellikleri incelendiğinde, anlatıların çoğunlukla ani korku, ölümle yüzleşme, metafizik algılar, korunma motifleri ve topluluk dayanışması gibi temalar etrafında şekillendiği görülmektedir. Bu unsurlar, bireysel deneyimin topluluk kültürüne dönüşmesinde belirleyici bir rol oynamaktadır. Ayrıca memoratlar, resmi tarih yazımında görünür olmayan mikro deneyimlere ışık tutarak alternatif bir hatırlama alanı yaratmaktadır. Bu hatırlama alanı, yaşanan acı olay etrafında, başta toplumsal birlik ve beraberlik duygusunu verme işleviyle de yer almaktadır. Bununla birlikte deprem sonrasında oluşan bu anlatılar, travmanın sözlü kültür düzleminde işlenmesine katkı sunmakta ve gelecek kuşaklara afet bilinci, afete karşı psikolojik dayanıklılık ve toplumsal bellek açısından önemli mesajlar taşımaktadır. Bu bağlamda deprem konulu memoratlar, kültürel belleğin travmatik olayları nasıl dönüştürdüğünü ve sözlü anlatı geleneğinin bu süreçteki belirleyici rolünü ortaya koymaktadır. Dolayısıyla bu incelemede, memorat örnekleri üzerinden kültürel belleğin başta mitolojik anlam dünyası olmak üzere pek çok boyutu noktasında değerlendirme yapılmıştır. İnceleme sonucunda depremle ilgili memoratların toplumsal ve kültürel belleğin anlam üretme süreçlerinde önemli bir araç olduğuna varılmıştır. Ayrıca elde edilen bulgular, afet sonrası kültürel bellek çalışmalarına katkı sunarak, memoratların dişiplinlerarası yaklaşımlar çerçevesinde değerlendirilmesinin gerekliliğine işaret etmektedir. İncelemede yer alan memoratlar, 6 Şubat 2023 tarihinde Kahramanmaraş depremlerinden etkilenen kişilerden derlenmiştir. Derlenen memoratlar arasından kültürel bellek, inanç ve mitik kodlarla ilintili olanlar sosyo-kültürel ve anlam bağlamı gözünde bulundurularak incelenmiştir. Bununla birlikte söz konusu tarihten sonra süreç içerisinde yapılan ve literatüre geçmiş incelemelerden de yararlanılmıştır.
Förderung
- TÜBİTAK
Zitieren
APA
Köse, S. (2026). AFET, TRAVMA VE ANLATI: KÜLTÜREL BELLEKTE DEPREM MEMORATLARI. Folklor Akademi Dergisi, 9(2), 171-179. https://doi.org/10.55666/folklor.1924052
Vancouver
Köse S. AFET, TRAVMA VE ANLATI: KÜLTÜREL BELLEKTE DEPREM MEMORATLARI. Folklor Akademi Dergisi. 2026;9(2):171-179. doi:10.55666/folklor.1924052
BibTeX
@article{Kse2026,
author = {Köse, Serkan},
title = {AFET, TRAVMA VE ANLATI: KÜLTÜREL BELLEKTE DEPREM MEMORATLARI},
journal = {Folklor Akademi Dergisi},
year = {2026},
volume = {9},
number = {2},
pages = {171--179},
doi = {10.55666/folklor.1924052}
}
EUVIMED