EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

ALEVİ MİTOLOJİSİNDE BİTKİLERİN KUTSAL KÖKENİ VE İNANÇ RİTÜELLERİNDEKİ YERİ

Mehmet Şahin

Folklor Akademi Dergisi · 26.06.2026 · 9 (2) · 197-214

DOI: 10.55666/folklor.1858688 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Folklor Akademi Dergisi, online erschienen am 26.06.2026. Verfasst von Mehmet Şahin. Die Arbeit nennt 37 Literaturangaben. Gefördert von: yok.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Geleneksel Alevilik anlayışı içerisinde bitkilerin mitolojik kökenlerini, kutsal şahsiyetlerle kurdukları sembolik ilişkileri ve ritüellere yansımalarını incelemeyi amaçlayan bu çalışmada bitkiler, Alevi mitolojisinde ilahî irade, kutsal soy, yas, bereket, doğum, ölüm ve ahlâkî sınanma gibi temel inanç kategorilerinin taşıyıcısı olarak görülmüştür. Çalışmada buğday, üzüm, incir, ceviz, dut, çam, ardıç, böğürtlen, kuşburnu, soğan, sarımsak, biber ve yüzerlik otu gibi bitkiler, Hz. Âdem, Hz. Hızır, Hz. Musa, Hz. Muhammed, Hz. Ali, Hz. Fatıma ve Hacı Bektaş Veli gibi kutsal şahsiyetlerle ilişkileri üzerinden incelemeye tâbi tutulmuştur. Araştırmanın verileri, geleneksel Aleviliğin sözlü ve yazılı kültüründen elde edilen bilgilere dayanmaktadır. Kaynak kişilerden aktarılan ve yazılı eserlerde yer alan mitik anlatılar, menkıbeler, deyişler ve inanç pratikleri karşılaştırmalı olarak, ritüel ve sembol anlamları ile değerlendirilmiştir. Bu anlatıların Türk mitolojisi, İslamî anlatılar ve Alevi geleneği içerisindeki sürekliliği ortaya konulmuştur. Bitkilerin ortaya çıkışı çoğunlukla kutsal kişilerin kan, gözyaşı, nefes, dua, beddua, keramet veya ilahî sınanma süreçleriyle açıklanarak doğrudan kutsallıkla irtibatlandırılmıştır. Bununla birlikte bitkilerin yalnızca doğa unsurları olarak değil, kutsal ile insan arasında aracılık eden ve inanç sisteminin aktarımında etkin rol oynayan sembolik varlıklar olarak değerlendirildiği görülmüştür. Çalışmada elde edilen bulgular neticesinde buğdayın cennetten sürgün anlatısı üzerinden dünyaya aidiyet ve emek kavramlarını temsil ettiği, üzümün Hz. Fatıma’nın gözyaşıyla ilişkilendirilerek yas ve ritüel sürekliliğin sembolü hâline geldiği, incir, ceviz ve dutun örtünme miti bağlamında edep ve suç kavramlarıyla anlam kazandığı görülmüştür. Çam ve ardıç ağaçlarının ise ab-ı hayat, canlılık ve velayet anlatıları çerçevesinde manevî devamlılığın sembolleri olarak işlev kazandığı tespit edilmiştir. Ayrıca soğan, sarımsak, biber, yüzerlik otu, mercimek ve buğday gibi bitkilerin koruyuculuk, nazar, bereket ve doğurganlık işlevleriyle öne çıktığı saptanmıştır. Bunun yanında elma ve Tûbâ ağacına ilişkin anlatıların, Alevi düşüncesinde kutsal soyun, ikrarın, birlik anlayışının ve ritüel sürekliliğin inşasında önemli bir yere sahip olduğu belirlenmiştir. Araştırma sonuçları, bitkilerin cem ibadeti, lokma paylaşımı, musahiplik, görgü erkânı ve oruç uygulamaları gibi birçok ritüel alan içerisinde yaşayan kültürel hafızanın taşıyıcısı olarak işlev gördüğünü de göstermektedir. Netice olarak bu çalışmayla, Alevi mitolojisinde bitkilerin yalnızca anlatı unsuru olmadığı, inanç, ritüel ve gündelik yaşam pratikleriyle bütünleşmiş çok katmanlı sembolik varlıklar olduğu ortaya konulmuştur. Bu yönüyle çalışma, Alevi kozmolojisinde insan, tabiat ve kutsal arasında kurulan ilişkinin anlaşılmasına katkı sunmakta ve Alevilik araştırmalarında sınırlı biçimde ele alınan mitolojik zemine dair yeni bir değerlendirme çerçevesi ortaya koymaktadır. Ayrıca çalışma, Alevi inanç sisteminde bitkilerin, kolektif hafızanın korunması, geleneksel bilginin kuşaktan kuşağa aktarılması gibi önemli işlevler üstlendiğini göstermektedir. Bu bağlamda bitkiler, sadece mitolojik anlatıların değil, aynı zamanda ahlaki ilkelerin, ritüel düzenin ve kutsal zaman algısının da görünür kılınmasına katkı sağlayan dinamik unsurlar olarak değerlendirilmiştir. Dolayısıyla araştırma, Alevi mitolojisinin doğa merkezli düşünce yapısını ortaya koyarken, insan ile kutsal arasındaki ilişkinin anlaşılmasında bitkilerin vazgeçilmez bir açıklayıcı unsur olarak kabul edildiğini de göstermektedir. Bu açıdan çalışmanın, literatüre özgün bir katkı sunduğu düşünülmektedir.

Förderung

  • yok

Zitieren

APA

Şahin, M. (2026). ALEVİ MİTOLOJİSİNDE BİTKİLERİN KUTSAL KÖKENİ VE İNANÇ RİTÜELLERİNDEKİ YERİ. Folklor Akademi Dergisi, 9(2), 197-214. https://doi.org/10.55666/folklor.1858688

Vancouver

Şahin M. ALEVİ MİTOLOJİSİNDE BİTKİLERİN KUTSAL KÖKENİ VE İNANÇ RİTÜELLERİNDEKİ YERİ. Folklor Akademi Dergisi. 2026;9(2):197-214. doi:10.55666/folklor.1858688

BibTeX
@article{ahin2026,
  author = {Şahin, Mehmet},
  title = {ALEVİ MİTOLOJİSİNDE BİTKİLERİN KUTSAL KÖKENİ VE İNANÇ RİTÜELLERİNDEKİ YERİ},
  journal = {Folklor Akademi Dergisi},
  year = {2026},
  volume = {9},
  number = {2},
  pages = {197--214},
  doi = {10.55666/folklor.1858688}
}
Kostenlos starten →