BİZANS SANATINDA “KUTSAL RUH”: İNANÇ, SEMBOLİZM VE İKONOGRAFİ
Anadolu Üniversitesi Sanat & Tasarım Dergisi · 01.06.2026 · 16 (1) · 291-310
DOI: 10.20488/sanattasarim.1949447 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Anadolu Üniversitesi Sanat & Tasarım Dergisi, online erschienen am 01.06.2026. Verfasst von Gizem Öncelen. Die Arbeit nennt 29 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bizans döneminde Kutsal Ruh, hem teolojik düşüncenin merkezinde yer alan bir inanç konusu hem de dönem tasvir sanatında kullanılan güçlü bir semboldür. Hristiyan inanışında Kutsal Ruh (Pneuma Hagion) Baba ve Oğul’dan ayrılmayan ilahi bir varlık olarak Kutsal Üçleme’nin (Trinity) bir parçası olarak kabul edilir. Üçlemenin son kısmını oluşturan Kutsal Ruh ilahi bir güç olarak Tanrı’nın yeryüzünde ilişki kurmasına aracılık eden bir varlıktır. Ancak aynı zamanda Bizans sanatında görülen Kutsal Ruh temsilleri Tanrı’nın görünmezliği ilkesi gereğince sembolik olarak karşımıza çıkar. En yaygın Kutsal Ruh sembolü güvercin olup, Meryem’e Müjde, Vaftiz, Meryem ve Çocuk İsa ve Hetoimasia (Boş Taht) sahnelerinde karşımıza çıkar. En nadir görülen Kutsal Ruh sembolü buluttur. Teolojide Başkalaşım anlatısında Kutsal Ruh’un parlak bir bulut olarak tasvir edilmiş olsa da ikonografide bulut yerine mandorla kullanımı yaygındır. Ateşten diller formunda betimlenen Kutsal Ruh sembolleri ise ağırlıklı olarak Pentekost sahnelerinde görülmekle beraber Meryem tasvirli bazı mühürlerde de karşımıza çıkar. İncelenen örnekler ışığında en yoğun sembolün güvercin; en yaygın sahnenin ise Vaftiz olduğu görülmüştür. Bu çalışmada, Bizans’ta Kutsal Ruh’un teolojik temelleri ve sanat eserlerindeki ikonografik temsilleri ele alınmış; inanç, sembolizm ve görsel ifade arasındaki ilişki sorgulanmıştır
Zitieren
APA
Öncelen, G. (2026). BİZANS SANATINDA “KUTSAL RUH”: İNANÇ, SEMBOLİZM VE İKONOGRAFİ. Anadolu Üniversitesi Sanat & Tasarım Dergisi, 16(1), 291-310. https://doi.org/10.20488/sanattasarim.1949447
Vancouver
Öncelen G. BİZANS SANATINDA “KUTSAL RUH”: İNANÇ, SEMBOLİZM VE İKONOGRAFİ. Anadolu Üniversitesi Sanat & Tasarım Dergisi. 2026;16(1):291-310. doi:10.20488/sanattasarim.1949447
BibTeX
@article{ncelen2026,
author = {Öncelen, Gizem},
title = {BİZANS SANATINDA “KUTSAL RUH”: İNANÇ, SEMBOLİZM VE İKONOGRAFİ},
journal = {Anadolu Üniversitesi Sanat & Tasarım Dergisi},
year = {2026},
volume = {16},
number = {1},
pages = {291--310},
doi = {10.20488/sanattasarim.1949447}
}
EUVIMED