EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Bir Osmanlı Entelektüeli: Halil (Menteşe) Bey ve Hukuk Alanındaki Faaliyetleri

Hasan Babacan

Vankulu Sosyal Araştırmalar Dergisi · 03.07.2026 · (17) · 23-39

DOI: 10.55089/yyuvasad.1939633 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Vankulu Sosyal Araştırmalar Dergisi, online erschienen am 03.07.2026. Verfasst von Hasan Babacan. Die Arbeit nennt 18 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Bu akademik çalışma, İmparatorluğun son demlerinde kritik roller üstlenen devlet adamlarından Halil Bey (Menteşe)’in adli sahada gerçekleştirdiği icraatları ve Osmanlı hukukî yapısının asrileşme evresine sunduğu katkıları mercek altına almaktadır. XIX. asırdan itibaren ivme kazanan Osmanlı yenileşme hamleleri, bilhassa Tanzimat fermanı sonrası ve İkinci Meşrutiyet devirlerinde hukuki mecrada köklü reformların önünü açmıştır. Bahse konu dönüşüm ikliminde yetişen Halil Bey hem siyasal pozisyonu hem de hukukçu kimliğiyle ön plana çıkan mühim bir reformist aktör olmuştur. İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin sevk ve idaresinde aktif sorumluluklar yüklenen Halil Bey, Meclis-i Mebusan’da Menteşe vekili sıfatıyla bulunmuş; Hariciye Nazırlığı, Şura-yı Devlet Reisliği ve bilhassa Adliye Nazırlığı gibi en üst düzey makamlarda görev icra etmiştir. Kendisinin adliye sahasındaki tasarrufları, geleneksel Osmanlı hukuki işleyişinin modern, merkeziyetçi ve rasyonel bir form kazanmasında tayin edici bir tesir yaratmıştır. Bu doğrultuda, İdare-i Örfiye Kararnâmesi’nin revize edilmesi, şer’iyye mahkemelerinin sivil otoriteye (Adliye Nezaretine) devredilmesi ve mevzuatta birlik sağlama gayretleri, Halil Bey’in adalet vizyonunun sacayaklarını teşkil eder. Halil Bey’in imza attığı en köklü hukuki dönüşüm olan 1917 tarihli Hukuk-ı Aile Kararnâmesi, Osmanlı hukuk tarihinde aile yapısını tanzim eden ilk bütüncül ve sistemli kanunlaştırma çalışması niteliğindedir. Söz konusu yasal düzenleme ile evlilik ve boşanma süreçleri bürokratik denetime tabi kılınmış, asgari nikâh yaşı netleştirilmiş, çok eşlilik pratiklerine yasal bariyerler getirilmiş ve kadınlara belirli hukuki zeminlerde boşanma davası açma hakkı tanınmıştır. Yapılan bu reformlar, Osmanlı adalet mekanizmasının dünyevileşme (laikleşme) kulvarında çok stratejik bir basamak olmuş ve sonraki yıllarda ilan edilecek olan Türk Medeni Kanunu’nun fikri ve teknik altyapısını beslemiştir. Netice itibarıyla Halil Bey, hukuku yalnızca mahkemelerde adaleti dağıtan bir unsur olarak değil, devlet mekanizmasının çağdaşlaşmasını sağlayan yapısal bir kaldıraç olarak konumlandırmıştır. Onun adli alanda hayata geçirdiği inkılaplar, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e miras kalan hukuki modernleşme çizgisinde hayati bir eşiği ifade eder. Bu makale, Halil Bey’in adli stratejilerini ve kanunlaştırma hareketlerini inceleyerek, kendisinin Türk hukuk tarihindeki özgün konumunu tayin etmeyi hedeflemektedir.

Zitieren

APA

Babacan, H. (2026). Bir Osmanlı Entelektüeli: Halil (Menteşe) Bey ve Hukuk Alanındaki Faaliyetleri. Vankulu Sosyal Araştırmalar Dergisi, 23-39. https://doi.org/10.55089/yyuvasad.1939633

Vancouver

Babacan H. Bir Osmanlı Entelektüeli: Halil (Menteşe) Bey ve Hukuk Alanındaki Faaliyetleri. Vankulu Sosyal Araştırmalar Dergisi. 2026:23-39. doi:10.55089/yyuvasad.1939633

BibTeX
@article{Babacan2026,
  author = {Babacan, Hasan},
  title = {Bir Osmanlı Entelektüeli: Halil (Menteşe) Bey ve Hukuk Alanındaki Faaliyetleri},
  journal = {Vankulu Sosyal Araştırmalar Dergisi},
  year = {2026},
  number = {17},
  pages = {23--39},
  doi = {10.55089/yyuvasad.1939633}
}
Kostenlos starten →