Osmanlı Ceza Hukukunda Dönüşüm: Meclis-i Vâlâ Kararlarında Hadd, Kısas ve Ta‘zîrden Hapise Geçiş
Adıyaman İlahiyat Dergisi · 2025
DOI: 10.54958/adid.1778134 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Adıyaman İlahiyat Dergisi, 2025. Verfasst von Esra Yağmur und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 57 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Tanzimat dönemi, Osmanlı hukuk tarihinde yalnızca idari ve siyasi yapıda değil, ceza hukuku alanında da köklü dönüşümlerin yaşandığı bir süreçtir. Batı kaynaklı kanunlardan yapı-lan iktibas ve tercümeler aracılığıyla bazı maddeler Osmanlı hukuk sistemine adapte edilmiş buna rağmen İslam hukukuna tabi olan geleneksel Osmanlı mahkemeleri, düalist bir sistem içerisinde sorunları çözmeye devam etmiştir. Bu dönemde, 1838-1868 yılları arasında faaliyet gösteren Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliyye, Osmanlı ceza hukukunun modernleşme sürecinde belirleyici bir konumda bulunmuştur. Çalışmada, Başbakanlık Osmanlı Arşivi’ne ait belgelerden hareketle dönemin uygulamaları incelenmiş ve özellikle hapis cezasına ilişkin örnekler üzerinde durulmuştur. Çalışma, Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nde kayıtlı belgelerden sekizi asılları üzerinden tam metin olarak tetkik edilmiş, on belgenin ise yal-nızca hülâsaları değerlendirmeye alınmıştır. Araştırmada Osmanlı Ceza Kanunnâmesi çerçevesinde hadd, kısas ve ta‘zir suçlarının nasıl değerlendirildiği, verilen cezaların uygulama biçimleriyle birlikte incelenmiştir. Elde edilen bulgular, İslâm hukukunda sınırları naslarla belirlenmiş ceza müeyyidelerinin Tanzimat sonrası dönemde hapis, kürek, teşhir ve nakdî tazmin gibi yeni ceza türleriyle birlikte tatbik edildiğini göstermektedir. Bu tablo, Osmanlı ceza hukukunun yalnızca şer‘î kategorileri muhafaza etmekle kalmayıp aynı za-manda modern kanunlaştırma hareketleriyle bütünleşerek düalist bir yapı kazandığını ortaya koymaktadır. Böylelikle Osmanlı uygulamaları, bir yandan geleneksel İslâm huku-kunu canlı tutarken, diğer yandan kamu düzenini koruma amacıyla yenilikçi çözümler geliştirmiştir. Çalışmanın temel amacı, söz konusu dönüşümü somut dava örnekleri ışığında analiz ederek Osmanlı hukuk tarihindeki önemini ve İslâm hukuku ile kurduğu süreklilik ve kopuş noktalarını ortaya koymaktır. Çalışmanın temel amacı, söz konusu dönüşümü somut dava örnekleri ışığında analiz ederek Osmanlı hukuk tarihindeki önemini ve İslâm hukuku ile kurduğu süreklilik ve kopuş noktalarını ortaya koymaktır. Ayrıca bu çalışma, mevcut literatürde çoğunlukla teorik düzeyde ele alınan Tanzimat dönemi ceza uygulamalarını, Meclis-i Vâlâ’nın karar pratiği üzerinden arşiv belgelerine dayalı somut örneklerle incele-yerek Osmanlı ceza hukukunun modernleşme sürecine dair daha ayrıntılı ve karşılaştırmalı bir perspektif geliştirmesi bakımından özgün bir katkı sunmaktadır.
Zitieren
APA
Yağmur, E., & Canpolat, O. (2025). Osmanlı Ceza Hukukunda Dönüşüm: Meclis-i Vâlâ Kararlarında Hadd, Kısas ve Ta‘zîrden Hapise Geçiş. Adıyaman İlahiyat Dergisi. https://doi.org/10.54958/adid.1778134
Vancouver
Yağmur E, Canpolat O. Osmanlı Ceza Hukukunda Dönüşüm: Meclis-i Vâlâ Kararlarında Hadd, Kısas ve Ta‘zîrden Hapise Geçiş. Adıyaman İlahiyat Dergisi. 2025. doi:10.54958/adid.1778134
BibTeX
@article{Yamur2025,
author = {Yağmur, Esra and Canpolat, Orhan},
title = {Osmanlı Ceza Hukukunda Dönüşüm: Meclis-i Vâlâ Kararlarında Hadd, Kısas ve Ta‘zîrden Hapise Geçiş},
journal = {Adıyaman İlahiyat Dergisi},
year = {2025},
doi = {10.54958/adid.1778134}
}
EUVIMED