Yeni Materyalizm Bağlamında Bilgi, Etik ve Özne: İnsan-Dışı Aktörlerin Analizi
Van İlahiyat Dergisi · 15.06.2026 · 14 (24) · 8-27
DOI: 10.54893/vanid.1853636 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Van İlahiyat Dergisi, online erschienen am 15.06.2026. Verfasst von Asım Kasapoğlu. Die Arbeit nennt 47 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Yeni materyalizm, klasik materyalizmin maddeyi pasif ve edilgen bir unsur olarak ele alan yaklaşımına karşı çıkarak, maddenin, teknolojinin ve insan-dışı aktörlerin bilgi üretim süreçlerinde etkin ve kurucu bir rol oynadığını ileri sürmektedir. Dijital çağda bilginin üretimi, denetlenmesi ve dolaşıma girme süreçleri, algoritmik sistemler aracılığıyla yeniden şekillenmekte; bu durum şeffaflık, hesap verebilirlik ve adalet gibi etik sorunları gündeme taşımaktadır. Bu araştırma, yeni materyalizm kuramsal çerçevesi bağlamında bilgi üretimi, etik sorumluluk ve özne kavrayışının dijital çağda geçirdiği dönüşümü sosyolojik bir perspektiften incelemektedir. Bu bağlamda araştırma, insan-merkezli epistemolojik modellerin sınırlarını sorgulamakta ve bilginin çoklu aktörlerin etkileşimiyle ortaya çıkan ilişkisel bir süreç olduğunu ileri sürmektedir. Araştırmanın kuramsal çerçevesi, Karen Barad’ın etken gerçekçilik yaklaşımı, Rosi Braidotti’nin posthüman etik anlayışı ve Bruno Latour’un aktör-ağ teorisi temelinde oluşturulmuştur. Nitel araştırma yöntemiyle yürütülen bu çalışmada felsefe ve din bilimleri alanında çalışan akademisyenlerle gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış mülakatlardan elde edilen veriler tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Bulgular, yapay zekâ, algoritmalar ve dijital ağların yalnızca teknik araçlar değil, aynı zamanda bilgi üretimi, toplumsal eylem ve etik karar alma süreçlerinde etkin insan-dışı aktörler haline geldiğini göstermektedir. Katılımcı görüşleri, özne–nesne ayrımının giderek bulanıklaştığını, etik sorumluluğun ise insan ve insan-dışı aktörler arasında dağıtılmış bir yapıya büründüğünü ortaya koymaktadır. Sonuç olarak araştırma, dijital çağda bilginin yalnızca zihinsel bir etkinlik değil, maddi, teknolojik ve etik boyutları olan bütüncül bir üretim süreci olarak ele alınması gerektiğini vurgulamaktadır. Bu yönüyle çalışma hem yeni materyalizm literatürüne hem de dijital dönüşüm, etik ve bilgi sosyolojisi tartışmalarına özgün bir katkı sunacaktır.
Zitieren
APA
Kasapoğlu, A. (2026). Yeni Materyalizm Bağlamında Bilgi, Etik ve Özne: İnsan-Dışı Aktörlerin Analizi. Van İlahiyat Dergisi, 14(24), 8-27. https://doi.org/10.54893/vanid.1853636
Vancouver
Kasapoğlu A. Yeni Materyalizm Bağlamında Bilgi, Etik ve Özne: İnsan-Dışı Aktörlerin Analizi. Van İlahiyat Dergisi. 2026;14(24):8-27. doi:10.54893/vanid.1853636
BibTeX
@article{Kasapolu2026,
author = {Kasapoğlu, Asım},
title = {Yeni Materyalizm Bağlamında Bilgi, Etik ve Özne: İnsan-Dışı Aktörlerin Analizi},
journal = {Van İlahiyat Dergisi},
year = {2026},
volume = {14},
number = {24},
pages = {8--27},
doi = {10.54893/vanid.1853636}
}
EUVIMED