EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

TEMEL HAK VE HÜRRİYETLERİN SINIRLANDIRILMASINDA “YABANCILARIN DURUMU” (Anayasa’nın 16’ncı Maddesi Hakkında Bir Değerlendirme)

Tolga Şirin

Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi · 09.07.2026 · 16 (1) · 1-38

DOI: 10.54704/akdhfd.1930064 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, online erschienen am 09.07.2026. Verfasst von Tolga Şirin. Die Arbeit nennt 79 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Bu çalışma, Türkiye’de yabancıların temel hak statüsünün klasik anlamda anayasal hak katalogları üzerinden kavranamayacağını; bu statünün esasen 1982 Anayasası’nın 16’ncı maddesi aracılığıyla uluslararası hukuka yapılan atıf üzerinden şekillendiğini ortaya koymaktadır. Tarihsel gelişim incelendiğinde, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan süreçte yabancılar bakımından başlangıçta daha kapalı ve devlet merkezli bir yaklaşımın benimsendiği, 1961 ve özellikle 1982 Anayasası ile birlikte ise uluslararası hukuka açık bir yapıya geçildiği görülmektedir. Bu çerçevede md. 16, yabancıların haklarını doğrudan tanımlayan bir norm olmaktan ziyade, bu hakların kapsamını uluslararası insan hakları hukuku aracılığıyla belirleyen bir “atıf normu” işlevi görmektedir.Makale, bu yapının farklı hak kategorileri bakımından nasıl sonuçlar doğurduğunu göstermektedir. Medeni haklar alanında, özellikle İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi içtihadının etkisiyle, yabancılar ile vatandaşlar arasındaki ayrım büyük ölçüde ortadan kalkmış; ayrımcılık yasağı güçlü bir koruma sağlamıştır. Buna karşılık mülkiyet hakkı ile mülkiyet edinme hakkı arasındaki ayrım, yabancılar bakımından ek sınırlamaların mümkün olduğu dar bir alan bırakmaktadır. Siyasal haklar bakımından ise egemenlik ilkesi belirleyici olup yabancıların bu alanda dışlanması uluslararası hukukla uyumlu kabul edilmektedir. Bununla birlikte dilekçe hakkı bağlamında getirilen karşılıklılık koşulu, bireysel haklar ile siyasal katılım arasındaki sınırın belirlenmesi bakımından tartışmalı bir görünüm arz etmektedir. Sosyal ve ekonomik haklar alanında ise uluslararası hukuk, ayrımcılık yasağı ve asgari insan onuru standartları üzerinden bir alt sınır çizmekte; buna karşılık devletlere belirli ölçüde farklılaştırma imkânı tanımaktadır.Çalışma ayrıca yabancı tüzel kişiler bakımından önemli bir boşluğa işaret etmektedir. İnsan Hakları Avrupa Mahkemesinin geliştirdiği ölçütler çerçevesinde tüzel kişilerin hak ehliyeti esnek ve işlevsel biçimde değerlendirilirken, Türk hukukunda kamu tüzel kişilerinin bireysel başvuru yapamamasına ilişkin katı düzenleme, Anayasa’nın uluslararası hukuka yaptığı atıf ile uyumsuz bir sonuç doğurmaktadır.Sonuç olarak makale, Türkiye’de yabancıların hak rejiminin yeknesak ve kapalı bir sistemden ziyade uluslararası hukukla sürekli etkileşim hâlinde olan, hak kategorilerine göre farklılaşan ve zaman zaman iç hukukla gerilim üreten dinamik bir yapı olduğunu ileri sürmektedir. Bu nedenle yabancıların hak statüsüne ilişkin tartışmaların, hakların kapsamının ötesinde bu kapsamı belirleyen anayasal mekanizmanın niteliğine odaklanması gerektiği sonucuna ulaşılmaktadır.

Zitieren

APA

Şirin, T. (2026). TEMEL HAK VE HÜRRİYETLERİN SINIRLANDIRILMASINDA “YABANCILARIN DURUMU” (Anayasa’nın 16’ncı Maddesi Hakkında Bir Değerlendirme). Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 16(1), 1-38. https://doi.org/10.54704/akdhfd.1930064

Vancouver

Şirin T. TEMEL HAK VE HÜRRİYETLERİN SINIRLANDIRILMASINDA “YABANCILARIN DURUMU” (Anayasa’nın 16’ncı Maddesi Hakkında Bir Değerlendirme). Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 2026;16(1):1-38. doi:10.54704/akdhfd.1930064

BibTeX
@article{irin2026,
  author = {Şirin, Tolga},
  title = {TEMEL HAK VE HÜRRİYETLERİN SINIRLANDIRILMASINDA “YABANCILARIN DURUMU” (Anayasa’nın 16’ncı Maddesi Hakkında Bir Değerlendirme)},
  journal = {Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi},
  year = {2026},
  volume = {16},
  number = {1},
  pages = {1--38},
  doi = {10.54704/akdhfd.1930064}
}
Kostenlos starten →