Kelâm Geleneğinde Cebir ve İhtiyar Tartışması: Ebü’l-Hasen es-Sindî es-Sağîr’in Eleştirel Yaklaşımı
Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi · 29.04.2026 · 17 (1) · 373-380
DOI: 10.54558/jiss.1889635 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, online erschienen am 29.04.2026. Verfasst von Hamdi Yalçın. Die Arbeit nennt 33 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Amaç: Bu çalışmanın amacı, Ebü’l-Hasen es-Sindî es-Sağîr’in insan fiilleri ve kader meselesine ilişkin yaklaşımını incelemek ve onun Mu‘tezile ile Cebriyye’ye yönelttiği eleştirileri sistematik biçimde ortaya koymaktır. Bu bağlamda Sindî’nin kesb anlayışı, klasik Ehl-i sünnet kelâmı çerçevesinde değerlendirilecektir.Yöntem: Çalışmada Sindî’nin ilgili risalesi metin merkezli bir içerik analizi yöntemiyle ele alınmıştır. Öncelikle insan fiilleri konusundaki temel kavramlar tahlil edilmiş; ardından Sindî’nin Mu‘tezile ve Cebriyye’ye yönelttiği eleştiriler tematik olarak sınıflandırılmıştır. Ayrıca karşılaştırmalı yöntem kullanılarak Sindî’nin yaklaşımı klasik kelâm ekollerinin görüşleriyle mukayese edilmiştirBulgular: Araştırma sonucunda Sindî’nin, Mu‘tezile’nin tefvîz anlayışını ilâhî kudreti sınırlandırdığı gerekçesiyle; Cebriyye’nin cebr anlayışını ise insanın sorumluluğunu ortadan kaldırdığı için eleştirdiği görülmüştür. Sindî’ye göre fiiller ontolojik olarak Allah tarafından yaratılmakta; ancak kulun cüz’î iradesi ve hâdis kudreti fiilin gerçekleşmesinde gerçek bir medhal teşkil etmektedir. Bu yaklaşım, fiilin yaratılması ile kesb edilmesi arasında çift yönlü bir nispet kurarak kader ile sorumluluk arasındaki dengeyi korumayı hedeflemektedir.Sonuç: Çalışma, Sindî’nin insan fiilleri meselesinde Ehl-i sünnet’in kesb teorisini savunurken kavramsal ayrımlar üzerinden sistematik bir çerçeve geliştirdiğini göstermektedir. Onun yaklaşımı, ilâhî kudret ile insan özgürlüğü arasındaki gerilimi dengeleyen tutarlı bir kelâmî model sunmaktadır. Bu yönüyle Sindî’nin görüşleri, klasik kader tartışmalarının sürekliliğini ve dinamizmini yansıtmaktadır.Özgünlük: Bu çalışma, Sindî’nin insan fiilleri konusundaki yaklaşımını müstakil ve sistematik biçimde ele alarak literatürdeki sınırlı değerlendirmelere katkı sunmaktadır. Özellikle onun kesb teorisini masdar-müteallak ayrımı üzerinden temellendirmesi ilk kez bütüncül bir analizle ortaya konulmuştur.
Zitieren
APA
Yalçın, H. (2026). Kelâm Geleneğinde Cebir ve İhtiyar Tartışması: Ebü’l-Hasen es-Sindî es-Sağîr’in Eleştirel Yaklaşımı. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17(1), 373-380. https://doi.org/10.54558/jiss.1889635
Vancouver
Yalçın H. Kelâm Geleneğinde Cebir ve İhtiyar Tartışması: Ebü’l-Hasen es-Sindî es-Sağîr’in Eleştirel Yaklaşımı. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026;17(1):373-380. doi:10.54558/jiss.1889635
BibTeX
@article{Yaln2026,
author = {Yalçın, Hamdi},
title = {Kelâm Geleneğinde Cebir ve İhtiyar Tartışması: Ebü’l-Hasen es-Sindî es-Sağîr’in Eleştirel Yaklaşımı},
journal = {Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi},
year = {2026},
volume = {17},
number = {1},
pages = {373--380},
doi = {10.54558/jiss.1889635}
}
EUVIMED