TOPLUMUN ARŞİVLERİNDEN İKLİMİN YENİDEN İNŞASI: TARİHSEL KLİMATOLOJİDE METODOLOJİK DÖNÜŞÜM VE YENİ UFUKLAR
Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi · 31.05.2026 · 8 (17) · 823-838
DOI: 10.53718/gttad.1841930 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 31.05.2026. Verfasst von Gülşen Özbek. Die Arbeit nennt 37 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
İnsan elinden çıkmış her türlü belgeyi ve maddi kalıntıyı “toplumun arşivleri” olarak nitelendiren tarihsel klimatoloji, aletli ölçümlerin olmadığı dönemlere ait iklim koşullarını yüksek çözünürlükle yeniden inşa etmeyi amaçlayan disiplinler arası bir sahadır. Günümüzde bu alan, geçmiş hava olaylarının insanlık tarihindeki yerini sorgulayan daha geniş kapsamlı “iklim tarihi” disiplininin temel bir alt dalı olarak kabul edilmektedir. Literatür taraması ve kavramsal analiz yöntemlerinin kullanıldığı bu çalışmada, disiplinin Emmanuel Le Roy Ladurie’nin “insansız tarih” yaklaşımından başlayıp, Christian Pfister’in standartlaştırdığı modern nicel yöntemlere uzanan teorik dönüşümü incelenmiştir. Çalışmanın ilk bölümünde, paleoklimatolojik veriler ile insan deneyimi arasında var olan "ölçek boşluğu" sorunu ele alınmış; bu boşluğu dolduran “toplum arşivleri” ile “doğa arşivleri” arasındaki metodolojik farklar tartışılmıştır. Devamında ise tarihsel klimatolojinin bel kemiğini oluşturan ve nitel kayıtların (kronikler, günlükler) istatistiksel verilere dönüştürülmesini sağlayan indeksleme (özellikle Pfister Endeksi), kalibrasyon ve doğrulama süreçleri teknik açıdan irdelenmiştir. Araştırmada ulaşılan önemli sonuçlardan biri, mevcut metodolojinin evrensel olmasına rağmen, uygulamaların büyük ölçüde Avrupa ile sınırlı kaldığı gerçeğidir. Bu tespitten hareketle, çalışmanın sonuç bölümünde disiplinin “terra incognita” (bilinmeyen toprak) konumundaki Orta Doğu ve İslam coğrafyasına genişlemesi gerektiği savunulmuştur. Özellikle Arapça kronikler, nevazil literatürü ve yağmur dualarının sunduğu kesintisiz veri potansiyeli, sadece bölgesel boşlukları doldurmak için değil, aynı zamanda Akdeniz havzasındaki iklimsel tele-bağlantıların anlaşılması ve disiplinin küresel bir perspektif kazanması adına değerlendirilmiştir.
Zitieren
APA
Özbek, G. (2026). TOPLUMUN ARŞİVLERİNDEN İKLİMİN YENİDEN İNŞASI: TARİHSEL KLİMATOLOJİDE METODOLOJİK DÖNÜŞÜM VE YENİ UFUKLAR. Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 8(17), 823-838. https://doi.org/10.53718/gttad.1841930
Vancouver
Özbek G. TOPLUMUN ARŞİVLERİNDEN İKLİMİN YENİDEN İNŞASI: TARİHSEL KLİMATOLOJİDE METODOLOJİK DÖNÜŞÜM VE YENİ UFUKLAR. Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi. 2026;8(17):823-838. doi:10.53718/gttad.1841930
BibTeX
@article{zbek2026,
author = {Özbek, Gülşen},
title = {TOPLUMUN ARŞİVLERİNDEN İKLİMİN YENİDEN İNŞASI: TARİHSEL KLİMATOLOJİDE METODOLOJİK DÖNÜŞÜM VE YENİ UFUKLAR},
journal = {Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi},
year = {2026},
volume = {8},
number = {17},
pages = {823--838},
doi = {10.53718/gttad.1841930}
}
EUVIMED