EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Bazı Nahiv Kitaplarının Dibâcelerindeki Berâat-i İstihlâl Sanatı

Cihangir Ecer

Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi · 30.06.2026 · (72) · 376-384

DOI: 10.53568/yyusbed.1850975 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Cihangir Ecer. Die Arbeit nennt 24 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Bu çalışma, Arap belâgat ilminin bedîʿ bölümüne ait önemli sanatlardan biri olan berâʾetü’l-istihlâlin, klasik nahiv eserlerinin mukaddime/dibâcelerindeki kullanımını incelemeyi amaçlamaktadır. Berâʾetü’l-istihlâl, sözün başlangıcında ele alınacak konuya uygun, fasih ve estetik bir giriş yapılmasını sağlayan bir belâgat sanatı olup, özellikle klasik dönem müellifleri tarafından eserlerin önsözlerinde bilinçli bir şekilde tercih edilmiştir. Araştırmada, bu sanatın nahiv literatüründeki yansımaları ele alınarak, gramer metinlerinin yalnızca öğretici metinler olmadığı aksine güçlü bir edebî ve belâğî boyuta da sahip olduğu ortaya konulmuştur. Çalışmada öncelikle berâʾetü’l-istihlâl teriminin lügat ve ıstılah anlamları üzerinde durulmuş, ardından nazım ve nesirde bu sanatın sağladığı estetik ve işlevsel katkılar değerlendirilmiştir. Daha sonra, berâʾetü’l-istihlâlin klasik nahiv eserlerindeki somut uygulamalarını göstermek amacıyla İbn Hişâm el-Ensârî’nin Şerhu Katri’n-nedâ ve Bellü’s-sadâ, Mustafa b. Hamza’nın Netâʾicü’l-efkâr ve Ebü’s-Senâ Ahmed b. Muhammed ez-Zîlî’nin Hallu meʾâkidi’l-Kavâʿid adlı eserlerinin dibâceleri incelenmiştir. Bu metinlerde, rafʿ, nasb ve cer gibi nahiv/i‘râb terimlerinin mecazî ve belâğî bir anlatımla kullanıldığı, böylece eserin daha giriş kısmında ilmî muhtevaya işaret eden güçlü bir üslûp kurulduğu tespit edilmiştir. Araştırma sonucunda, klasik nahiv müelliflerinin dibâcelerde berâʾetü’l-istihlâl sanatını hem estetik hem de işlevsel bir unsur olarak başarıyla kullandıkları, bu yolla okuyucuyu metnin içeriğine hazırladıkları ve eserin ilmî çerçevesini daha başlangıçta belirginleştirdikleri görülmüştür. Bu yönüyle çalışma, nahiv literatüründe klasik nahiv eserlerinin dibâcelerindeki metinlerin belâgat açısından değerlendirilmesine katkı sunmakta ve bu alandaki literatürde önemli bir boşluğu doldurmayı hedeflemektedir.

Zitieren

APA

Ecer, C. (2026). Bazı Nahiv Kitaplarının Dibâcelerindeki Berâat-i İstihlâl Sanatı. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 376-384. https://doi.org/10.53568/yyusbed.1850975

Vancouver

Ecer C. Bazı Nahiv Kitaplarının Dibâcelerindeki Berâat-i İstihlâl Sanatı. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026:376-384. doi:10.53568/yyusbed.1850975

BibTeX
@article{Ecer2026,
  author = {Ecer, Cihangir},
  title = {Bazı Nahiv Kitaplarının Dibâcelerindeki Berâat-i İstihlâl Sanatı},
  journal = {Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi},
  year = {2026},
  number = {72},
  pages = {376--384},
  doi = {10.53568/yyusbed.1850975}
}
Kostenlos starten →