Fıkhın Şehirleşme ve Hadarîleşmeye Katkıları-İbadet Esasları Bağlamında-
Kocatepe İslami İlimler Dergisi · 15.06.2026 · 9 (1) · 243-259
DOI: 10.52637/kiid.1853261 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Kocatepe İslami İlimler Dergisi, online erschienen am 15.06.2026. Verfasst von Adnan Koşum. Die Arbeit nennt 77 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Çalışmamız, İslâm ibadet esaslarındaki dinî pratiklerin, özellikle göçebe ve yarı göçebe müslüman toplulukların şehirleşme sürecine önemli katkılar sağladığı tezini ele almaktadır. Şehirleşmenin sosyal, ekonomik, sosyolojik ve siyasi birçok etkene bağlı olduğu kabul edilmekle birlikte araştırma fıkıh metinlerindeki ibadet hükümlerinin bu süreçteki rolüne odaklanmıştır. Öncelikle başlıkla ilgili temel kavramlara yer verilmiş, şehirleşme ve hadarîleşmeden kastın ne olduğu benzer diğer kavramlarla karşılaştırılarak ortaya konmaya çalışılmıştır. Ardından namaz, oruç, zekât ve hac gibi ibadetlerin şehirleşme ve hadarîleşmeye etkileri incelenmiştir. Namaz ibadetinde cemaat şartı ve cemaatle namazın edası, namazın kılındığı cami ve mescitlerin şehirleşme ve hadarîleşmedeki rolü araştırılmıştır. Ayrıca ibadetlerin gerektirdiği temizlik, kıble yönü ve vakit tayini gibi şartlar üzerinden şehir altyapısını (hamam, çeşme, muvakkithane, rasathane) etkilemesi ele alınmıştır. Bunun ardından, ibadet esaslarından cuma namazının geçerlilik şartları bağlamında cuma namazı kılınacak yerin şehir olma zorunluluğu gibi hususlar üzerinden fıkıh metinleri analiz edilerek, şehirleşmenin dinî gerekçeleri temellendirilmeye çalışılmıştır. Hanefî mezhebi başta olmak üzere dört mezhebin fıkıh anlayışları karşılaştırmalı olarak ele alınmış, Ebû Hanîfe (ö. 150/767), Ebû Yûsuf (ö. 182/798) ve İmam Muhammed’in (ö. 189/805) şehir tanımları ile Mâlikî, Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinin cuma namazına ilişkin vücûb ve sıhhat şartları değerlendirilmiştir. Araştırma betimsel ve doküman analizine dayalı nitel bir yöntemle gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular, İslâm ibadet esaslarının büyük oranda topluluk ve cemaat esasına dayandığını, bu durumun ise yerleşik hayatı zorunlu kıldığını göstermektedir. Araştırmada, fıkhın doğrudan şehirleşme politikası üretmese de ibadet esasları yoluyla yerleşik hayatı teşvik ettiği, bu durumun da göçebe yaşam tarzının zayıflamasına ve İslâm toplumlarında şehirleşme ve hadarîleşmenin ivme kazanmasına yol açtığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak çalışmada; fıkhın, ibadet esasları aracılığıyla toplumsal düzen ve mekânsal yapılanmayı şekillendirdiği, dolayısıyla İslâm şehirleşme ve hadarîleşmesinin dinî temellerinin güçlü bir şekilde fıkıhta bulunduğu vurgulanmıştır.
Zitieren
APA
Koşum, A. (2026). Fıkhın Şehirleşme ve Hadarîleşmeye Katkıları-İbadet Esasları Bağlamında-. Kocatepe İslami İlimler Dergisi, 9(1), 243-259. https://doi.org/10.52637/kiid.1853261
Vancouver
Koşum A. Fıkhın Şehirleşme ve Hadarîleşmeye Katkıları-İbadet Esasları Bağlamında-. Kocatepe İslami İlimler Dergisi. 2026;9(1):243-259. doi:10.52637/kiid.1853261
BibTeX
@article{Koum2026,
author = {Koşum, Adnan},
title = {Fıkhın Şehirleşme ve Hadarîleşmeye Katkıları-İbadet Esasları Bağlamında-},
journal = {Kocatepe İslami İlimler Dergisi},
year = {2026},
volume = {9},
number = {1},
pages = {243--259},
doi = {10.52637/kiid.1853261}
}
EUVIMED