Mahalleden Sadarete, Şikâyetten Hükme: 18. Yüzyıl Osmanlı İstanbul’unda Çarşamba Divanı ve Yerel Uyuşmazlıkların Yönetimi (Eyüp Örneği, 1750–1760)
ETÜT Dergisi · 29.06.2026 · (12) · 17-31
DOI: 10.52003/etutdergisi.1939785 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift ETÜT Dergisi, online erschienen am 29.06.2026. Verfasst von Büşra Figenkaplan. Die Arbeit nennt 26 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma, XVIII. yüzyıl ortalarında Eyüp’te Çarşamba Divanı’na intikal eden kayıtlar üzerinden Osmanlı şehirlerinde yerel uyuşmazlıkları ve merkezî müdahale mekanizmalarını incelemeyi amaçlamaktadır. Havâss-ı Refîa Şer’iyye Sicilleri’nden niteliksel yöntemle süzülen davalar; borç ilişkileri, üretim araçlarının tasarrufu, lonca hiyerarşisi ve mahalle nizamı çerçevesinde çözümlenmiştir. Bulgular, Osmanlı şehir nizamının yukarıdan aşağıya mutlak bir dayatmayla değil; yerel aktörler ile merkez arasında dinamik bir uzlaşı zemininde şekillendiğini yansıtmaktadır. Mahalle düzeninin korunmasında seyyidlik gibi statü imtiyazlarının ortak rıza karşısında sınırlandığı, lonca içi anlaşmazlıklarda ise "rızâ-yı esnaf" ilkesinin aşağıdan yukarıya denetim gücü sunduğu görülmektedir. Kurumun kapsayıcı karakteri, Müslüman mahallelerindeki kolektif nizam arayışının gayrimüslim köylerinde yerel papazlar önderliğinde yürütülen dinler üstü bir hak arama stratejisine dönüşmesiyle daha da netleşir. Çarşamba Divanı, yerel çözüm mekanizmalarının yetersiz kaldığı kriz eşiklerinde devreye giren, farklı toplumsal kesimlerin taleplerini merkezî otoriteye taşıdığı nihai bir üst müracaat mercii ve koordinasyon alanı olarak belirginleşmektedir. İncelenen kayıtlar, Osmanlı devletinin yerel uyuşmazlıkları yönetme biçimini ve merkez ile toplum arasındaki ilişkinin hangi mekanizmalar üzerinden sürdürüldüğünü görünür kılmaktadır.
Zitieren
APA
Figenkaplan, B. (2026). Mahalleden Sadarete, Şikâyetten Hükme: 18. Yüzyıl Osmanlı İstanbul’unda Çarşamba Divanı ve Yerel Uyuşmazlıkların Yönetimi (Eyüp Örneği, 1750–1760). ETÜT Dergisi, 17-31. https://doi.org/10.52003/etutdergisi.1939785
Vancouver
Figenkaplan B. Mahalleden Sadarete, Şikâyetten Hükme: 18. Yüzyıl Osmanlı İstanbul’unda Çarşamba Divanı ve Yerel Uyuşmazlıkların Yönetimi (Eyüp Örneği, 1750–1760). ETÜT Dergisi. 2026:17-31. doi:10.52003/etutdergisi.1939785
BibTeX
@article{Figenkaplan2026,
author = {Figenkaplan, Büşra},
title = {Mahalleden Sadarete, Şikâyetten Hükme: 18. Yüzyıl Osmanlı İstanbul’unda Çarşamba Divanı ve Yerel Uyuşmazlıkların Yönetimi (Eyüp Örneği, 1750–1760)},
journal = {ETÜT Dergisi},
year = {2026},
number = {12},
pages = {17--31},
doi = {10.52003/etutdergisi.1939785}
}
EUVIMED