İslâm Hukukuna Göre Suyun Tasnifi, Kirletilmesi ve İsraf Edilmesinin Hükmü
Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi · 19.11.2026 · 17 · 1-22
DOI: 10.51605/mesned.2020679 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 19.11.2026. Verfasst von Muhammed Latif Altun. Die Arbeit nennt 100 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Su, insan hayatının, diğer canlıların varlığının ve ekolojik dengenin devamı için vazgeçilmez olan temel doğal kaynaklardan biridir. Kur’ân-ı Kerîm’de bütün hayatın sudan yaratıldığı, yeryüzünün su ile diriltildiği, bitkilerin ve rızıkların su sayesinde meydana geldiği vurgulanmıştır. Hz. Peygamber de suyun korunmasına, temiz tutulmasına ve ihtiyaç ölçüsünde kullanılmasına yönelik ilke ve uygulamalar ortaya koymuştur. Bu çerçevede İslâm hukuku, suyu yalnızca fiziksel temizlikte kullanılan bir unsur olarak görmemiş, aynı zamanda korunması gereken ilahî bir nimet, kamu yararını ilgilendiren ortak bir hak ve gelecek nesillere aktarılması gereken doğal bir emanet olarak değerlendirmiştir. Klasik İslâm hukuku literatüründe su, farklı açılardan tasnif edilmiştir. Fakihler, suyu öncelikle yaratılış itibarıyla temiz ve temizleyici olma niteliği bakımından incelemiş, mutlak su, mukayyed su, tâhir, necis ve müstaʻmel su gibi farklı kategorilere ayırmışlardır. Bunun yanında suyun azlığı, çokluğu, durgunluğu ya da akışkanlığı gibi durumlarda necasetle temas etmesi hâlinde hükmün değişip değişmeyeceği konusunda mezhepler arasında farklı değerlendirmeler yapılmıştır. Bu tasnifler, yalnızca ibadetlerin sıhhati açısından değil, suyun korunması, kirletilmemesi ve israf edilmemesi bakımından da önemli hukukî sonuçlar doğurmuştur. Fakihler, suyun aslının temiz olduğu ilkesini esas almış ve bu çerçevede istishâb, el-yakînü lâ yezûlü bi’ş-şekk, emanete riayet etmek, zararın giderilmesi, kamu yararı/maslahat ve suyu ölçülü kullanma gibi küllî fıkıh kaidelerini suyun korunmasına uygulamışlardır. Öte yandan İslâm hukukunda suyun kirletilmesi ve gereksiz yere tüketilmesi, hem bireysel bir kusur olarak kabul edilmiş, hem de toplumun ortak hakkına, çevreye ve kamu yararına zarar veren davranışlar arasında değerlendirilmiştir. Kur’ân’da israfın yasaklanması, yeryüzünde bozgunculuk yapılmasının kınanması ve Allah’ın yarattığı dengeye riayet edilmesinin emredilmesi, su kaynaklarının korunmasına ilişkin temel dinî dayanakları oluşturmaktadır. Aynı şekilde Hz. Peygamber’in durgun ve akan suların kirletilmesini yasaklayan hadisleri, nehir kenarında dahi suyun israf edilmemesi gerektiğini bildiren hadisleri ve abdest ile gusülde kullandığı ölçülü su miktarı, suyun tasarruflu kullanılmasının tavsiye ve teşvik niteliğinde olduğu açıkça ortaya çıkmaktadır. Bu doğrultuda İslâm hukukçuları, suyu kirleten veya israf eden fiilleri, zarar verme yasağı, zarûriyyât-ı hamse, def'-i mefâsid, sedd-i zerâi‘, maslahat-ı mürsele ve mâ lâ yetimmü'l-vâcibü illâ bihî fe-hüve vâcib gibi temel hukukî ilkeler çerçevesinde değerlendirmişlerdir. Bu çalışmada, İslâm hukukunda suyun tasnifi sistematik biçimde ele alınmış, suyun kirletilmesi ve israf edilmesine ilişkin hükümler Kur’ân, Sünnet ve klasik fıkıh literatürü ışığında incelenmiştir. Araştırmada suyun kirletilmesi ve israf edilmesiyle ilgili ayetler, hadisler, klasik fıkıh eserleri, fıkıh usulü kaynakları ve Mecelle’de yer alan küllî kaideler karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Ayrıca suyun korunmasına ilişkin klasik hükümler, günümüzde çevrenin korunması, sürdürülebilir su yönetimi ve doğal kaynakların etkin kullanımı bağlamında analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda, İslâm hukukunun suyu yalnızca bireysel mülkiyet konusu olan bir mal olarak değil, bütün insanların ve diğer canlıların ortak yararına tahsis edilmiş, korunması gereken ilahî bir emanet olarak kabul ettiğine vurgu yapılmıştır. Bu sebeple suyun kirletilmesi ve israf edilmesi dinî, ahlâkî ve hukukî açıdan meşru görülmemiş, toplumun, diğer canlıların ve çevrenin zarar görmesine yol açtığı için yasaklanan davranışlar kapsamında değerlendirilmiştir. Bunun yanında klasik fıkıh literatüründe geliştirilen suya ilişkin hükümler ile günümüz çevre hukuku, sürdürülebilir kalkınma ve su yönetimi ilkeleri arasında önemli ölçüde benzerlik bulunduğuna işaret edilmiştir. Bu yönüyle çalışma, İslâm hukukunun su kaynaklarının korunması ve bilinçli kullanılması konusunda ortaya koyduğu ilke ve hükümlerin, günümüzde yaşanan su kıtlığı, çevre kirliliği ve sürdürülebilir su politikalarına dinî ve hukukî açıdan katkı sağlayabilecek niteliktedir.
Zitieren
APA
Altun, M. L. (2026). İslâm Hukukuna Göre Suyun Tasnifi, Kirletilmesi ve İsraf Edilmesinin Hükmü. Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi, 17, 1-22. https://doi.org/10.51605/mesned.2020679
Vancouver
Altun ML. İslâm Hukukuna Göre Suyun Tasnifi, Kirletilmesi ve İsraf Edilmesinin Hükmü. Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi. 2026;17:1-22. doi:10.51605/mesned.2020679
BibTeX
@article{Altun2026,
author = {Altun, Muhammed Latif},
title = {İslâm Hukukuna Göre Suyun Tasnifi, Kirletilmesi ve İsraf Edilmesinin Hükmü},
journal = {Mesned İlahiyat Araştırmaları Dergisi},
year = {2026},
volume = {17},
pages = {1--22},
doi = {10.51605/mesned.2020679}
}
EUVIMED