Hiçlik ve Fenâ: Meister Eckhard ve Mevlânâ Özelinde Bir Değerlendirme
Tokat İlmiyat Dergisi · 30.06.2026 · 14 (1) · 19-36
DOI: 10.51450/ilmiyat.1864563 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Tokat İlmiyat Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Müzekkir Kızılkaya. Die Arbeit nennt 46 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu makalenin amacı, Batı mistik düşüncesinde Meister Eckhart ve John of the Cross’un eserlerinde merkezi bir yer tutan hiçlik kavramı ile Mevlânâ Celâleddîn Rûmî’nin tasavvuf anlayışındaki fenâ kavramını ontolojik ve epistemolojik perspektiflerden karşılaştırmalı olarak incelemektir. Çalışmanın temel problemi, Doğu ve Batı mistik geleneklerinde benliğin çözülmesi deneyiminin yalnızca ahlâkî ya da psikolojik bir arınma süreci olarak mı anlaşılması gerektiği, yoksa hakikatin bilgisine ulaşmayı mümkün kılan ortak bir metafizik zemin mi oluşturduğu sorusudur. Bu bağlamda makale, hiçlik ve fenâ kavramlarının Tanrı–insan ilişkisi, varlık anlayışı ve bilginin kaynağı açısından nasıl konumlandırıldığını analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmada analitik temelli karşılaştırmalı bir yöntem izlenmiş; Eckhart’ta Tanrı’nın ruhun derinliklerinde doğabilmesi için gerekli olan varoluşsal boşluk anlayışı, John of the Cross’ta “karanlık gece” metaforuyla dile getirilen sancılı arınma süreci ve Mevlânâ’da aşk yolu aracılığıyla benliğin Hak’ta çözülmesi temaları birlikte ele alınmıştır. Yapılan analiz, her üç düşünürde de benliğin çözülmesinin ontolojik bir yokluk anlamına gelmediğini; aksine Tanrısal hakikatin tecrübe edilmesini mümkün kılan dönüştürücü bir eşik oluşturduğunu ortaya koymaktadır. Bu çerçevede hiçlik ve fenâ, bilginin dışsal akıl yürütme yoluyla değil, içsel bir “doğuş” ya da yaşantısal tecrübe aracılığıyla elde edildiğini ifade eden epistemolojik bir dönüşümü de temsil etmektedir.Makalenin vardığı sonuç, Doğu ve Batı mistik gelenekleri arasında yaygın olarak varsayılandan çok daha derin yapısal ve metafizik paralellikler bulunduğunu göstermektedir. Çalışma, mistik düşünceyi kültürel sınırların ötesinde ortak bir ontolojik ve epistemolojik problematik çerçevesinde ele alarak, karşılaştırmalı mistisizm, din felsefesi ve metafizik alanlarına özgün bir katkı sunmayı hedeflemektedir.
Zitieren
APA
Kızılkaya, M. (2026). Hiçlik ve Fenâ: Meister Eckhard ve Mevlânâ Özelinde Bir Değerlendirme. Tokat İlmiyat Dergisi, 14(1), 19-36. https://doi.org/10.51450/ilmiyat.1864563
Vancouver
Kızılkaya M. Hiçlik ve Fenâ: Meister Eckhard ve Mevlânâ Özelinde Bir Değerlendirme. Tokat İlmiyat Dergisi. 2026;14(1):19-36. doi:10.51450/ilmiyat.1864563
BibTeX
@article{Kzlkaya2026,
author = {Kızılkaya, Müzekkir},
title = {Hiçlik ve Fenâ: Meister Eckhard ve Mevlânâ Özelinde Bir Değerlendirme},
journal = {Tokat İlmiyat Dergisi},
year = {2026},
volume = {14},
number = {1},
pages = {19--36},
doi = {10.51450/ilmiyat.1864563}
}
EUVIMED