Din Sosyolojisinde Katılımcı Gözlem: Türkiye Örneği ve Normatif Bir Çerçeve Önerisi
Külliye · 30.07.2026 · 7 (2) · 152-178
DOI: 10.48139/aybukulliye.1859909 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Külliye, online erschienen am 30.07.2026. Verfasst von Muhammed Babacan. Die Arbeit nennt 73 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Türkiye’de din sosyolojisi alanyazınındaki saha araştırmalarında nitel yöntemlerin kullanımı artmasına rağmen, bu çalışmaların önemli bir kısmında araştırmacının konumsallığı ve bunun yarattığı epistemolojik gerilimler üzerine yürütülmesi gereken öz-düşünümsel tartışmalar yeterince ele alınmamaktadır. Bu çalışmanın temel amacı, katılımcı gözlem tekniğinin uygulanışındaki metodolojik indirgemeciliği ve etik belirsizlikleri; bilgilendirilmiş onam, mahremiyet ve aldatma sorunsalları ekseninde analiz ederek normatif bir çerçeve önermektir. Alandaki mevcut durumu ampirik olarak tespit etmek amacıyla YÖK Ulusal Tez Merkezi veri tabanından erişilen 35 yüksek lisans ve doktora tezi, nitel doküman incelemesi ile ele alınmış, elde edilen verilerin çözümlenmesinde tematik içerik analizi ve eleştirel söylem analizi yaklaşımları bir arada kullanılmıştır. Bulgular, araştırmacıların "içeriden" olma halini metodolojik prosedürlerden bir muafiyet alanı olarak kurguladıklarını ve tepkisellik (Hawthorne Etkisi) kaygısıyla, mülakatlarda gösterilen onam hassasiyetini gözlem sürecinde terk ettiklerini ortaya koymaktadır. Bu ampirik veriler ışığında çalışma, açık gözlemin etik üstünlüğünü (insan onuruna saygı, aldatmadan kaçınma) ve metodolojik avantajlarını (güvene dayalı ilişkiler kurarak daha derinlikli ve samimi verilere ulaşma potansiyeli) temellendirir. Buna karşılık, gizli gözlemi meşrulaştırmak için öne sürülen temel gerekçeleri, yani kapalı gruplara erişim sağlama ve tepkiselliği en aza indirmeyi, eleştirel bir analize tabi tutar. Çalışmanın bulgularına göre gizli gözlem, bir metodolojik kolaylık veya alternatif değildir. Aksine bu yaklaşım, kamu yararının bireysel mahremiyetten üstün geldiği ve şiddet veya istismar içeren yüksek riskli grupların incelendiği nadir durumlarda, son çare olarak başvurulabilecek istisnai bir yöntem olarak görülmelidir.
Zitieren
APA
Babacan, M. (2026). Din Sosyolojisinde Katılımcı Gözlem: Türkiye Örneği ve Normatif Bir Çerçeve Önerisi. Külliye, 7(2), 152-178. https://doi.org/10.48139/aybukulliye.1859909
Vancouver
Babacan M. Din Sosyolojisinde Katılımcı Gözlem: Türkiye Örneği ve Normatif Bir Çerçeve Önerisi. Külliye. 2026;7(2):152-178. doi:10.48139/aybukulliye.1859909
BibTeX
@article{Babacan2026,
author = {Babacan, Muhammed},
title = {Din Sosyolojisinde Katılımcı Gözlem: Türkiye Örneği ve Normatif Bir Çerçeve Önerisi},
journal = {Külliye},
year = {2026},
volume = {7},
number = {2},
pages = {152--178},
doi = {10.48139/aybukulliye.1859909}
}
EUVIMED