Akkoyunluların Doğu Karadeniz’de Tutunma Çabaları Bağlamında Tesis Edilen Vakıf Kurumları
Ortaçağ Araştırmaları Dergisi · 26.06.2026 · 9 (1) · 179-195
DOI: 10.48120/oad.1865673 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Ortaçağ Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 26.06.2026. Verfasst von Kamil Yavuz. Die Arbeit nennt 51 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Akkoyunlu Hanedanı’nın Doğu Karadeniz hinterlandında gerçekleştirdiği sosyo-politik konsolidasyon, büyük ölçüde vakıf kurumları etrafında şekillenen planlı iskân ve imar faaliyetleriyle yürütülmüştür. Mevcut literatür, çoğunlukla Akkoyunluların askeri faaliyetleri ve diplomatik ilişkileri üzerinde yoğunlaşmakta; buna karşılık, bölgenin kalıcı bir Türk yurdu hâline gelmesinde, başka bir ifadeyle “vatanlaşma” sürecinde vakıfların oynadığı yapısal ve işlevsel rol yeterince ele alınmamaktadır. Bu durum, vakıf müesseselerinin bölgesel hâkimiyetin tesisindeki önemini merkeze alan kapsamlı bir incelemeyi gerekli kılmaktadır. Çalışmanın metodolojik çerçevesi, Kitâb-ı Diyârbekriyye başta olmak üzere dönemin temel kroniklerinin analizi ile Osmanlı Arşivi’nde yer alan tahrir, evkaf ve muhasebe-i vilayet defterlerinin paleografik incelemesine dayanmaktadır. Arşiv verileri; saha çalışmaları sırasında tespit edilen mimari kalıntılar, yerinde gözlemler ve görsel dokümantasyon yöntemleriyle desteklenmiş, böylece disiplinler arası bir yaklaşım benimsenmiştir. Elde edilen bulgular, Tur Ali Bey Dönemi’nde temelleri atılan Karadeniz politikasının; Bayburt, Erzincan, Kelkit ve Şebinkarahisar hattında inşa edilen cami, zaviye ve medreseler aracılığıyla kurumsal bir nitelik kazandığını ortaya koymaktadır. Özellikle derbent noktaları ve ticaret yolları üzerinde yoğunlaşan bu yapılar, yalnızca dini ve sosyal hizmetler sunmamış; aynı zamanda menzil, lojistik destek ve asayişin sağlanması gibi işlevlerle bölgedeki Türk varlığını fiili ve hukuki açıdan güçlendirmiştir. Karayülük Osman Bey ve Uzun Hasan Dönemleri’nde hız kazanan bu süreçte, hanedan mensubu kadınların vakıf kurucusu olarak aktif rol üstlenmeleri dikkat çekicidir. Bu durum, vakıf faaliyetlerinin bireysel hayır anlayışının ötesinde, hanedan geleneğine eklemlenmiş sistemli bir devlet politikası olarak sürdürüldüğünü göstermektedir. Sonuç olarak, Akkoyunlu vakıf ağı, Doğu Karadeniz’deki Türk iskân tarihinin yalnızca 1461 Trabzon’un fethiyle sınırlı olmadığını; fetih öncesinde güçlü bir idari ve toplumsal altyapının oluşturulduğunu açık biçimde ortaya koymaktadır.
Zitieren
APA
Yavuz, K. (2026). Akkoyunluların Doğu Karadeniz’de Tutunma Çabaları Bağlamında Tesis Edilen Vakıf Kurumları. Ortaçağ Araştırmaları Dergisi, 9(1), 179-195. https://doi.org/10.48120/oad.1865673
Vancouver
Yavuz K. Akkoyunluların Doğu Karadeniz’de Tutunma Çabaları Bağlamında Tesis Edilen Vakıf Kurumları. Ortaçağ Araştırmaları Dergisi. 2026;9(1):179-195. doi:10.48120/oad.1865673
BibTeX
@article{Yavuz2026,
author = {Yavuz, Kamil},
title = {Akkoyunluların Doğu Karadeniz’de Tutunma Çabaları Bağlamında Tesis Edilen Vakıf Kurumları},
journal = {Ortaçağ Araştırmaları Dergisi},
year = {2026},
volume = {9},
number = {1},
pages = {179--195},
doi = {10.48120/oad.1865673}
}
EUVIMED