Септік бірліктерінің сөзжасамдық (аталым жасам) қызметі
Bulletin of Toraighyrov University. Philology series · 27.03.2026 · (1,2026) · 608-621
DOI: 10.48081/bgqf1777 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Bulletin of Toraighyrov University. Philology series, online erschienen am 27.03.2026. Verfasst von Ы. Б. Шақаман.
Abstract (Originalsprache)
Мақалада қазақ тілі септік жалғауларының сөзжасамдық, атап айтқанда, аталым жасам қызметі сөз болады. Жалғаулар, оның ішінде септік жалғаулар тұлғажасамдық және байланыстыру қызметімен ерекшеленеді. Септік жалғауларының байланыстыру, басқа да синтаксистік қызметі туралы грамматикада жан-жақты қарастырылғанмен, олардың сөзжасамдық, аталым жасам мәнінің зерттелу аясы тар. Осыған байланысты мақалада септік бірліктерінің сөз, сөйлем байланыстырудан бөлек қолданыстық мағыналарының туындауы және сол мағыналардың болуы жалғанатын сөзіне байланысты шығатыны туралы мәселе қаралады. Мақалалық зерттеу нәтижесінде септік жалғауларының негізгі мағынадан тыс түрлі қолданыстық мағынасы сөздердің лексикалық ұғымына да тәуелді екені байқалды; септік бірліктерінің түрлі қолданыстық ерекшелігінен олардың сөзжасамдық қызметі, аталымдық мәні айқындалды. Септіктердің нөлдік қолданысы аталым жасауда негіз болатыны көрінді. Олардың нөлдік қолданысынан дара аталым, күрделі тіркесті сөздер туындайтыны туралы тұжырым жасалды. Бұл атау, ілік, табыс, шығыс септіктерінде анықталды. Нөлдік тұлғада қолданылмайтын немесе сирек қолданылатын септік түрлері қазақ тілінің құрмалас сөйлем түрін жасауға негіз болады. Мұндай ерекшелік жатыс пен көмектес септігіне тән екені нақтыланды. Сондай-ақ жатыс пен шығыс септігінің үстеу жасау ерекшеліктері белгілі сөйлем ішінде шартты түрде ғана жүзеге асатыны түсіндірілді. Екі септіктің көмегімен түбегейлі үстеуге айналу көне түбір сөздерге қатысты болатыны айқындалды.
Zitieren
APA
Шақаман, Ы. Б. (2026). Септік бірліктерінің сөзжасамдық (аталым жасам) қызметі. Bulletin of Toraighyrov University. Philology series, 608-621. https://doi.org/10.48081/bgqf1777
Vancouver
Шақаман ЫБ. Септік бірліктерінің сөзжасамдық (аталым жасам) қызметі. Bulletin of Toraighyrov University. Philology series. 2026:608-621. doi:10.48081/bgqf1777
BibTeX
@article{2026,
author = {Шақаман, Ы. Б.},
title = {Септік бірліктерінің сөзжасамдық (аталым жасам) қызметі},
journal = {Bulletin of Toraighyrov University. Philology series},
year = {2026},
number = {1,2026},
pages = {608--621},
doi = {10.48081/bgqf1777}
}
EUVIMED