EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

İç Tüketim Malından İhracat Metasına: Giresun’da Fındık Değer Zincirinin Tarihsel İnşası

Burak Baş

Giresun Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi · 20.05.2026 · 12 (1) · 36-68

DOI: 10.46849/guiibd.1794825 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Giresun Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, online erschienen am 20.05.2026. Verfasst von Burak Baş. Die Arbeit nennt 54 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Bu makale, Giresun’da fındığın 1855–1950 döneminde “iç tüketim malı” olmaktan küresel tedarik zincirlerine eklemlenen bir ihracat emtiasına dönüşümünü inceler. Çalışma, geç Osmanlı’daki dış ticaret serbestleşmesi ve aracı/kredi ağları; erken Cumhuriyet’te borsa, araştırma-geliştirme ve kooperatifçilik temelinde piyasa kurumsallaşması; II. Dünya Savaşı yıllarında fiyat ve miktar denetimleri ile savaş sonrası ihracatçı birlik modeli üzerinden toparlanma evrelerini bir süreklilik-kırılma ekseninde birlikte ele alır. Kavramsal çerçeve, dünya-ekonomisi/emtia zincirleri yaklaşımını kurumsal iktisat ve altyapı iktisadıyla birleştirerek, dönemlendirilmiş bir tarihsel iktisat okumasına dayanır. Yöntem, vilayet salnameleri, konsolosluk ve borsa kayıtları, TBMM/Resmî Gazete belgeleri ile yerel kurumsal hafıza yayınlarını kapsayan birincil-ikincil kaynak sentezine dayanır. Bulgular üç eşikte yoğunlaşır. İlk olarak, 19. yüzyılın ikinci yarısındaki ticaret rejimi ve avans/kredi pratikleri fındığı dış talep sinyallerine duyarlı bir ürüne dönüştürürken, 1900’ler başındaki erken mekanizasyon ve 1909 eşiği üretimi atölyeden fabrika ölçeğine taşımıştır. İkinci olarak, 1920’lerde Giresun Fındık Borsası (1926), standardizasyon girişimleri ve 1936’da kurulan Fındık İstasyonu’nun (sonraki Enstitü) teknik kapasitesi, 1938’de Fiskobirlik’in örgütlenmesiyle birleşerek fiyat keşfi, kalite standardı ve üretici pazarlık gücünde kalıcı bir iyileşme yaratmıştır. Üçüncüsü, savaş ekonomisi altında tavan fiyat/kota ve müdahale rejimleri kısa vadede gelirleri sınırlasa da 1944 sonrası Fındık İhracatçılar Birliği’nin standardizasyon–toplu navlun–stok tamponu işlevleri ihracatta yeniden ivmelenmeyi mümkün kılmıştır. Buna karşılık sığ rıhtım, depoculuk ve yol bağlantılarındaki kronik yetersizlikler ile iklim kaynaklı rekolte oynaklıkları, maliyet yapısı ve fiyat volatilitesi kanalları üzerinden yerel katma değeri aşındırmıştır. Sonuç olarak, 1950’ye gelindiğinde Giresun, kurumsal mimarisi sayesinde ihracat çekirdeğini tahkim etmiş; ancak sürdürülebilir değer yakalaması, kurumsal örgütlenme kadar kritik lojistik altyapı yatırımlarının tamamlanmasına bağlı kalmıştır.

Zitieren

APA

Baş, B. (2026). İç Tüketim Malından İhracat Metasına: Giresun’da Fındık Değer Zincirinin Tarihsel İnşası. Giresun Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 12(1), 36-68. https://doi.org/10.46849/guiibd.1794825

Vancouver

Baş B. İç Tüketim Malından İhracat Metasına: Giresun’da Fındık Değer Zincirinin Tarihsel İnşası. Giresun Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi. 2026;12(1):36-68. doi:10.46849/guiibd.1794825

BibTeX
@article{Ba2026,
  author = {Baş, Burak},
  title = {İç Tüketim Malından İhracat Metasına: Giresun’da Fındık Değer Zincirinin Tarihsel İnşası},
  journal = {Giresun Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi},
  year = {2026},
  volume = {12},
  number = {1},
  pages = {36--68},
  doi = {10.46849/guiibd.1794825}
}
Kostenlos starten →