GELENEKSEL MUAMMA TASNİFİNDEN FARKLI BİR SİSTEM: MAHMUD B. MUHAMMED-İ ACEMÎ’NİN FARSÇA RİSÂLE-İ FESÂHAT VE BELÂGAT ADLI ESERİ
Uluslararası Dil Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi · 30.06.2026 · 9 (2) · 619-635
DOI: 10.37999/udekad.1904501 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Uluslararası Dil Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Adem Uzun. Die Arbeit nennt 32 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
15. yüzyılda I. Mehmed (Çelebi) döneminde (1413-1421) Mahmud b. Muhammed-i Acemî tarafından telif edilen risale, Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi'nde “Risâle-i Fesâhat ve Belâgat” adıyla numara 154’te kayıtlı olup muamma konusunu içermektedir. Muamma ilmi; tarihsel süreçte, biri kriptolojik işlev gören gizli iletişim tekniği, diğeri entelektüel çevrelerde kullanılan edebî tür olmak üzere iki kolda değerlendirilmiştir. Edebî tür, 14. yüzyılda gelişmiş, 15. yüzyılda olgunlaşmış ve 16. yüzyılda yavaş yavaş etkisini kaybetmiştir. Bu süreçte muamma, geleneksel tasnifini Şerefeddin Ali Yezdî, Abdurrahman Câmî ve Mir Hüseyin Nişâbûrî ile tamamlamıştır. Ancak geleneksel tasnifin dışında da eserler kaleme alınmıştır. Bunlar kırklı, yirmi dörtlü, yirmi birli ve on altılı gibi sayısal sistemlerdir. Bunların dışında İshak Hocası Ahmed Efendi ile Mir Şerîf Muammâî de farklı tasnif kullanmıştır. Sayısal sistemlerden yirmi birli olan eserde, özgün semboller kullanılmıştır. Eser, sayısal sistemlere özgün bir örnektir ve eserin en dikkat çekici yönü, birinci kuralda yer alan ve kökeni tespit edilemeyen antik rakamlardır. Çalışmada söz konusu eserin tanıtımı ile Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığında tespit edilen diğer yazmaların künye bilgileri yer almıştır. Eser, muammanın teorik alanına katkı vermesinin yanı sıra dönemin edebî bakış açısından ve entelektüel birikiminden detaylı bilgiler sunmaktadır.
Zitieren
APA
Uzun, A. (2026). GELENEKSEL MUAMMA TASNİFİNDEN FARKLI BİR SİSTEM: MAHMUD B. MUHAMMED-İ ACEMÎ’NİN FARSÇA RİSÂLE-İ FESÂHAT VE BELÂGAT ADLI ESERİ. Uluslararası Dil Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi, 9(2), 619-635. https://doi.org/10.37999/udekad.1904501
Vancouver
Uzun A. GELENEKSEL MUAMMA TASNİFİNDEN FARKLI BİR SİSTEM: MAHMUD B. MUHAMMED-İ ACEMÎ’NİN FARSÇA RİSÂLE-İ FESÂHAT VE BELÂGAT ADLI ESERİ. Uluslararası Dil Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi. 2026;9(2):619-635. doi:10.37999/udekad.1904501
BibTeX
@article{Uzun2026,
author = {Uzun, Adem},
title = {GELENEKSEL MUAMMA TASNİFİNDEN FARKLI BİR SİSTEM: MAHMUD B. MUHAMMED-İ ACEMÎ’NİN FARSÇA RİSÂLE-İ FESÂHAT VE BELÂGAT ADLI ESERİ},
journal = {Uluslararası Dil Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi},
year = {2026},
volume = {9},
number = {2},
pages = {619--635},
doi = {10.37999/udekad.1904501}
}
EUVIMED