EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Kelâmın Zihinsel İçeriği: Aristoteles ve İslâm Düşüncesi Bağlamında Karşılaştırmalı Bir İnceleme

Recep Yartaşı, Muhammed Nur Ali Tabanlı

Eskiyeni · 31.03.2026 · (61) · 309-333

DOI: 10.37697/eskiyeni.1801829 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Eskiyeni, online erschienen am 31.03.2026. Verfasst von Recep Yartaşı und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 43 Literaturangaben. Gefördert von: Çalışmayı destekleyen herhangi bir kurum yoktur..

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Amaç: Bu çalışma, Aristotelesçi anlam kuramında zihinsel içeriği ifade eden pathêma ile Eşʿarî kelam geleneğinde kelâmın mâhiyetini belirleyen nefsî kelâm arasındaki kavramsal ilişkiyi konu edinmiştir. Araştırmanın amacı, nefsî kelâm kavramını pathêma ile karşılaştırarak iki geleneğin lafız-anlam ayrımında önerdikleri zihinsel içerik tasavvurunun benzerlik ve ayrımlarını ortaya koymak ve bu temas üzerinden yeni yorum ve araştırma imkânları sunmaktır. Böylelikle nefsî kelâm kavramının farklı veçhelerden aydınlatılması hedeflenmiştir. Bu çerçevede pathêmanın nasıl anlaşılacağı konusunda Aristoteles yorumcuları arasında bir uzlaşının bulunmamasından dolayı mevcut tartışmalara kısaca değinilmiş ve belirli bir yorum esas alınmıştır. Bu doğrultuda diğer yorumlar benimsendiğinde farklı sonuçların ortaya çıkabileceği de ifade edilmelidir. Ayrıca nous ve logos terimleri oldukça karmaşık bir yapı arz ediyor olduğu için araştırmanın kapsamı dışında bırakılmıştır. Bu çerçevede temel problem, “Nefsî kelâm ile pathêma arasındaki benzerliklerin ve farklılıkların mâhiyeti nedir?” şeklinde kurgulanmıştır.Yöntem: Temel problemi çözmek için nitel araştırma yöntemlerinden karşılaştırmalı kavramsal analiz deseni takip edilmiştir. Bu bağlamda karşılaştırılan kavramlar ön varsayımları açığa çıkarılmak ve kavramların doğuşuna zemin hazırlayan problemler belirtilmek sûretiyle ele alınmıştır.Bulgular: İki gelenek arasında kısmî fakat anlamlı bir örtüşmenin varlığı dikkat çekmektedir. Pathêma kavramı, nefsî kelâm kavramı ile düşüncenin soyut içeriğine karşılık gelmeleri yönünden benzerlik taşımaktadır. Soyut içerik fikri, her iki yaklaşımda da lafız-anlam ayrımının bulunduğu sonucunu vermektedir. Bu bağlamda anlam, lafzın ardındaki bağımsız ve zihinsel içerik olarak tasarlanmıştır. Öte yandan pathêma kavramı içerdiği ontolojik ve psikolojik varsayımlar nedeniyle nefsî kelâm kavramından ayrışmaktadır.Sonuç: Disiplinler arası bir perspektifle kaleme alınmış bu çalışma; Arap dilbilimi, kelam disiplini ve felsefenin kesişim noktasında bulunmaktadır. Aristotelesçi pathêma ile Eşʿarî nefsî kelâm kavramlarını doğrudan ve sistematik bir karşılaştırma ekseninde ele alan müstakil bir çalışmaya literatürde rastlanılmamıştır. İlgili metin, söz konusu boşluğu doldurarak iki geleneğin lafız-anlam ayrımını ortak zihinsel içerik-dışsallaştırılmış kelâm ayrımı üzerinden analitik bir şekilde tartışmaya açmıştır. Çalışmanın özgün katkısı, şimdiye kadar karşılaştırılmamış iki kavramı metodolojik bir zemin üzerinde yan yana getirerek Aristotelesçi anlam kuramı ile İslâm kelâm ve anlam kuramına dair yeni okuma ve yorum imkânları sunmasıdır. Ayrıca araştırma, kavramlar arasındaki nüansları belirginleştirerek gelecekteki disiplinler arası yaklaşımlara yön verebilecek teorik bir çerçeve ortaya koymuştur. Bu bağlamda nefsî kelâmın zihinsel içeriğine ilişkin ampirik dil incelemelerine kapı araladığı gibi cevher-araz ontolojisinde bu kavramın hangi varlık kategorisine yerleştirilebileceği ve zihinsel içerik varsayımının tümeller problemiyle nasıl ilişkilendirilebileceği yönünde yeni sorular gündeme getirilmiştir.

Förderung

  • Çalışmayı destekleyen herhangi bir kurum yoktur.

Zitieren

APA

Yartaşı, R., & Tabanlı, M. N. A. (2026). Kelâmın Zihinsel İçeriği: Aristoteles ve İslâm Düşüncesi Bağlamında Karşılaştırmalı Bir İnceleme. Eskiyeni, 309-333. https://doi.org/10.37697/eskiyeni.1801829

Vancouver

Yartaşı R, Tabanlı MNA. Kelâmın Zihinsel İçeriği: Aristoteles ve İslâm Düşüncesi Bağlamında Karşılaştırmalı Bir İnceleme. Eskiyeni. 2026:309-333. doi:10.37697/eskiyeni.1801829

BibTeX
@article{Yarta2026,
  author = {Yartaşı, Recep and Tabanlı, Muhammed Nur Ali},
  title = {Kelâmın Zihinsel İçeriği: Aristoteles ve İslâm Düşüncesi Bağlamında Karşılaştırmalı Bir İnceleme},
  journal = {Eskiyeni},
  year = {2026},
  number = {61},
  pages = {309--333},
  doi = {10.37697/eskiyeni.1801829}
}
Kostenlos starten →