Radikal ve Ilımlı Aydınlanma Düşüncesi Bağlamında 'Candide' ile 'Pisagor’un Seyahatleri’nin Karşılaştırmalı İncelemesi
Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi · 13.03.2026 · 43 (1) · 379-398
DOI: 10.32600/huefd.1744077 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, online erschienen am 13.03.2026. Verfasst von Dr. Hasan Morkoç. Die Arbeit nennt 35 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma, on sekizinci yüzyıl Aydınlanma düşüncesinin merkezî kavramları olan “akıl”, “din” ve “ütopya” ekseninde Voltaire’in Candide (1759) ve Sylvain Maréchal’in Pisagor’un Seyahatleri (1799) adlı eserlerini karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Ruth Levitas, Jonathan Israel ve Bronisław Baczko’nun kuramsal yaklaşımlarından hareketle Aydınlanma’nın “ılımlı” ve “radikal” kolları kuramsal olarak ayrıştırılmış, bu iki eserin söz konusu ideolojik spektrum içindeki konumları irdelenmiştir. Candide, metafizik iyimserlik ve dinî fanatizmi ironik bir söylemle eleştirirken, Eldorado bölümü aracılığıyla erişilmez ve geçici bir ideal toplum örneği sunar; çözüm olarak ise bireysel ölçekte akıl, deneyim ve çalışmaya dayalı sınırlı bir yaşam pratiğini önerir. Bu tutum, Voltaire’in ılımlı Aydınlanma geleneğine yakın, temkinli ve gerçekçi bir ütopyacılık anlayışını yansıtmaktadır. Buna karşılık Pisagor’un Seyahatleri, antik bir bilgenin hayali yolculukları aracılığıyla kurumsal din eleştirisini, toplumsal eşitlik arayışını ve ateist bir toplum modelini güçlü biçimde ortaya koyar. Maréchal, radikal Aydınlanma geleneğine uygun olarak, özel mülkiyetin kaldırılması, komünal yaşamın benimsenmesi ve mutlak eşitliğin sağlanması gibi köklü toplumsal dönüşüm hedeflerini ütopyacı bir vizyonla temellendirir. Karşılaştırmalı değerlendirme, Voltaire’in eleştirel fakat sınırlı reform perspektifinin, Maréchal’in ise devrimci ve kökten dönüştürücü yaklaşımının Aydınlanma edebiyatındaki ideolojik çeşitliliği temsil ettiğini göstermektedir. Bu bağlamda çalışma, edebî metinler aracılığıyla Aydınlanma düşüncesinin içsel farklılaşmalarını görünür kılmayı, ütopya anlatılarının toplumsal ve siyasal eleştiri işlevlerini tarihsel bağlam içinde tartışmayı amaçlamaktadır.
Zitieren
APA
Morkoç, D. H. (2026). Radikal ve Ilımlı Aydınlanma Düşüncesi Bağlamında 'Candide' ile 'Pisagor’un Seyahatleri’nin Karşılaştırmalı İncelemesi. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 43(1), 379-398. https://doi.org/10.32600/huefd.1744077
Vancouver
Morkoç DH. Radikal ve Ilımlı Aydınlanma Düşüncesi Bağlamında 'Candide' ile 'Pisagor’un Seyahatleri’nin Karşılaştırmalı İncelemesi. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi. 2026;43(1):379-398. doi:10.32600/huefd.1744077
BibTeX
@article{Morko2026,
author = {Morkoç, Dr. Hasan},
title = {Radikal ve Ilımlı Aydınlanma Düşüncesi Bağlamında 'Candide' ile 'Pisagor’un Seyahatleri’nin Karşılaştırmalı İncelemesi},
journal = {Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi},
year = {2026},
volume = {43},
number = {1},
pages = {379--398},
doi = {10.32600/huefd.1744077}
}
EUVIMED