EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Tefsir İlmi Açısından Muhammed b. Ömer er-Rûmî’nin (öl. 996/1588) “Tefsîr-i Kurd Efendi” Adlı Eseri

İrfan Kara

Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi · 30.06.2026 · (47) · 31-49

DOI: 10.35209/ksuifd.1856716 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von İrfan Kara. Die Arbeit nennt 32 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Bu çalışma Kurd Efendi olarak bilinen Muhammed b. Ömer er-Rûmî’ye (931-996/1525-1588) ait olan “Tefsîr-i Kurd Efendi” adlı el yazması eseri tefsir ilmi açısından incelemeyi amaçlamaktadır. Berlin Devlet Kütüphanesi’nde iki cilt halinde kayıtlı tek yazma nüshası bulunan bu eser, Eski Anadolu Türkçesiyle kaleme alınmış bir tefsirdir. Eser, Osmanlı döneminde yazılan müstakil Türkçe tefsirlerin ilk örneklerinden biri olmasının yanında, XIII-XV. yüzyıllar arasını kapsayan Eski Anadolu Türkçesi’nin gelişim evrelerini Kur’an bağlamında yansıtması bakımından da önem arz etmektedir. Bu bağlamda eser, birinci cilt özelinde edebiyat alanında birkaç akademik çalışmaya konu olmuş, ancak tefsir ilmi açısından müstakil bir incelemeye tabi tutulmamıştır. Bu durum da Osmanlı dönemi Türkçe tefsir geleneğinin anlaşılması bakımından önemli bir boşluğa işaret etmektedir. Araştırma neticesinde literatürde eser, her ne kadar satır içi tercüme veya meal olarak zikredilse de içerik dikkate alındığında eserin tefsîrî bir tercüme olarak nitelendirilmesinin daha uygun olduğu anlaşılmaktadır. Müellifin Halvetî şeyhi olması hasebiyle tefsirinde lafızların zâhirî anlamlarının yanı sıra işârî ve bâtınî yorumlarına da yer verdiği, genel olarak umum olan hitapları belirli gruplara, şahıslara tahsis etmeye meyilli olduğu, ayetlerin sebeb-i nüzûlleriyle ilgili çok sayıda rivayete değindiği, İsrâiliyat’a dair haberlerin kullanılmasında bir sakınca görmediği, sûrelerin okunmasının faziletine dair rivayetlere yer verdiği ve zaman zaman kıraat farklılıklarına işaret ettiği tespit edilmiştir. Ancak eserde kullanılan rivayetlerin ve tarihi nakillerin kaynağını ve senedini belirtme gibi bir yöntem takip edilmemiştir. Kurd Efendi’nin özellikle hurûf-ı mukattaa’larda ve yemin ifadelerinde zâhirî anlamı verdikten hemen sonra işârî manalara yönelmesi dikkat çekicidir. Nitekim dilsel açıdan önceki müfessirler tarafından uygun görülmemesine rağmen, Tîn Sûresinin 1–3. âyetlerini zâhirî anlamlarının ardından işârî olarak dört halifeye, hilâfetteki sıralarına uygun biçimde yorumlamaktadır. Bu yaklaşım, müellifin mensup olduğu Sünnî geleneği, hilâfetin sırasına ilişkin tartışmalarda Şiî geleneğe karşı destekleme çabası şeklinde yorumlanabilir. Ayrıca müellif, istifade ettiği kaynaklara dair her ne kadar Beyzâvî (öl. 685/1286) ve Nesefî’yi (öl. 710/1310) ismen zikretse de başta Semerkandî (öl. 373/983) olmak üzeri klasik dönemdeki birçok müfessirin eserinden yararlandığı görülmektedir. Son olarak Eski Anadolu Türkçesi tefsir literatürünün özgün örneklerini yansıtan bu esere dair tefsir alanında akademik çalışmaların yapılmasının gerekli olduğu kanaati hâsıl olmuştur.

Zitieren

APA

Kara, İ. (2026). Tefsir İlmi Açısından Muhammed b. Ömer er-Rûmî’nin (öl. 996/1588) “Tefsîr-i Kurd Efendi” Adlı Eseri. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 31-49. https://doi.org/10.35209/ksuifd.1856716

Vancouver

Kara İ. Tefsir İlmi Açısından Muhammed b. Ömer er-Rûmî’nin (öl. 996/1588) “Tefsîr-i Kurd Efendi” Adlı Eseri. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 2026:31-49. doi:10.35209/ksuifd.1856716

BibTeX
@article{Kara2026,
  author = {Kara, İrfan},
  title = {Tefsir İlmi Açısından Muhammed b. Ömer er-Rûmî’nin (öl. 996/1588) “Tefsîr-i Kurd Efendi” Adlı Eseri},
  journal = {Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi},
  year = {2026},
  number = {47},
  pages = {31--49},
  doi = {10.35209/ksuifd.1856716}
}
Kostenlos starten →