İçtimai Tefsirin Epistemik ve Aksiyomatik Temelleri: Kuramsal Bir İnceleme
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi · 30.06.2026 · (47) · 397-421
DOI: 10.35209/ksuifd.1856178 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Eyyüp Tuncer. Die Arbeit nennt 46 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma, modern dönemde ortaya çıkan ve literatürde “içtimai tefsir” olarak adlandırılan yorum yaklaşımını, epistemik ve aksiyomatik temelleri çerçevesinde eleştirel bir incelemeye tâbi tutmayı amaçlamaktadır. Kur’an tefsiri, tarihsel süreç boyunca farklı toplumsal, kültürel ve entelektüel bağlamların etkisiyle çeşitlenen yöntem ve yönelimler üretmiş; bu çeşitlilik, tefsirin mahiyeti, sınırları ve meşruiyet ölçütleri etrafında süreklilik arz eden tartışmaları beraberinde getirmiştir. Modern dönemde belirginlik kazanan içtimai tefsir ise Kur’an’ı, bireysel inanç alanıyla sınırlı bir metin olmaktan ziyade toplumsal yapıyı dönüştürme potansiyeline sahip işlevsel ve normatif bir referans kaynağı olarak ele alması bakımından klasik tefsir anlayışından farklılaşan bir yorum paradigması ortaya koymaktadır. Bu yönüyle içtimai tefsir, reformatif ve fonksiyonel bir yorum biçimi olarak değerlendirilmiştir. Çalışmanın temel problemi, içtimai tefsirin hangi epistemik anlayış üzerine inşa edildiğini ve bu anlayışın hangi aksiyomatik kabullerle yapılandırıldığını ortaya koymaktır. Bu çerçevede araştırma, öncelikle içtimai tefsirin epistemik zeminini tahlil etmekte; Kur’an’dan anlam üretme sürecinde bilginin kaynağı, meşruiyeti ve sınırlarının nasıl belirlendiğini tartışmaktadır. Özellikle tarihsel bağlam, toplumsal ihtiyaçlar ve pratik yönelimlerin bilgi üretim sürecinde üstlendiği rol üzerinde durulmaktadır. Ardından bu epistemik çerçeve üzerinde yükselen aksiyomatik yapı ele alınmakta; “cemiyetin ıslahı”, “toplumsal dönüşüm” ve “ahlaki bilinç inşası” gibi hedeflerin tefsir faaliyetine hangi kavramsal ve yöntemsel yollarla içkin kılındığı incelenmektedir. Bu yönüyle içtimai tefsir, belirli normatif amaçlarla irtibatlı bir yorum anlayışı olarak ele alınmaktadır. Araştırmada nitel ve karşılaştırmalı bir yöntem benimsenmiş; klasik tefsir literatürü ile modern dönemde kaleme alınmış içtimai tefsir örnekleri birlikte değerlendirilmiştir. Özellikle Muhammed Abduh ve Menâr ekolü etrafında teşekkül eden içtimai tefsir anlayışı merkeze alınarak, bu yaklaşımın klasik tefsir telakkisiyle süreklilik ve kırılma noktaları analiz edilmiştir. Bunun yanı sıra farklı coğrafyalarda kaleme alınmış modern tefsir örnekleri üzerinden, içtimai tefsirin yerel dil, kültür ve toplumsal gerçeklikle kurduğu ilişki “vernakülirasyon” kavramı çerçevesinde ele alınmıştır. Bu bağlamda içtimai tefsirin yalnızca akademik bir faaliyet olarak değil, aynı zamanda geniş halk kesimleriyle temas kurmayı hedefleyen bir yorum biçimi olarak temayüz ettiği görülmektedir. Çalışmanın tespitlerine göre içtimai tefsirin epistemik düzlemde anlam üretimini tarihsel ve toplumsal önceliklerle ilişkilendirdiğini; aksiyomatik düzlemde ise tefsir faaliyetini doğrudan toplumsal ıslah hedefiyle bağlantılı bir biçimde yapılandırdığını göstermektedir. Bu durum, içtimai tefsirin yorum imkânlarını genişletmekle birlikte, tefsir ile hidayet arasındaki ilişkinin dikkatle tanımlanmasını gerekli kılmaktadır. Bu çerçevede içtimai tefsirin imkân ve sınırlarının, ancak epistemik ve aksiyomatik temelleri açık biçimde ortaya konulduğunda sağlıklı bir biçimde değerlendirilebileceği ileri sürülmektedir. Bu doğrultuda içtimai tefsirin, “vernaküler/yerelleştirici tevil” niteliği taşıyan bir yorum biçimi olarak ele alınabileceği sonucuna ulaşılmaktadır.
Zitieren
APA
Tuncer, E. (2026). İçtimai Tefsirin Epistemik ve Aksiyomatik Temelleri: Kuramsal Bir İnceleme. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 397-421. https://doi.org/10.35209/ksuifd.1856178
Vancouver
Tuncer E. İçtimai Tefsirin Epistemik ve Aksiyomatik Temelleri: Kuramsal Bir İnceleme. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 2026:397-421. doi:10.35209/ksuifd.1856178
BibTeX
@article{Tuncer2026,
author = {Tuncer, Eyyüp},
title = {İçtimai Tefsirin Epistemik ve Aksiyomatik Temelleri: Kuramsal Bir İnceleme},
journal = {Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi},
year = {2026},
number = {47},
pages = {397--421},
doi = {10.35209/ksuifd.1856178}
}
EUVIMED