Îliyyâ Ebû Mâdî’nin Şiirlerinde Yaşam Felsefesi
Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi · 30.06.2026 · (47) · 349-371
DOI: 10.35209/ksuifd.1853333 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Harun Özel und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 32 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
19. yüzyılın sonlarından itibaren iktisâdî ve siyâsî sebeplerden dolayı Arap dünyasından Kuzey ve Güney Amerika’ya göç ederek gurbette edebî çalışmalarını sürdüren şairlere Mehcer şairleri denilmektedir. Îliyyâ Ebû Mâdî (1889–1957), Mehcer edebiyatının önde gelen temsilcilerinden biridir. 1902 yılında Mısır’ın İskenderiye şehrine göç eden şair, ilk dönem şiirlerinde geleneksel Arap şiirinin etkisiyle aruz kalıplarına bağlı kalmış, klasik temaları işleyen bir yöntem benimsemiştir. 1912 yılında Amerika’ya göç etmesiyle birlikte yeni çevresi ona hem farklı düşünme biçimleri hem de yeni anlatım olanakları sunmuştur. Nitekim burada Cibrân Halîl Cibrân (1883-1931), Mîhâîl Nuayme (1889-1988) ve Nesîb Arîda (1887-1946) gibi isimlerle birlikte er-Râbıtatu’l-Kalemiyye adlı edebî topluluğu kurmuş; bu isimlerin etkisiyle özgün bir tarz geliştirmiş; şiirlerinde romantik duyarlılıkla birlikte içsel, ruhsal ve felsefî boyutları öne çıkarmıştır. Doğa ile kurduğu derin ilişki, özgürlük düşüncesi, insanî ve evrensel değerler, onun şiirlerine hem lirik hem de felsefî bir derinlik kazandırmıştır. Platon’dan Abbâsîler döneminin hikemî şairlerine ve modern düşünce akımlarına uzanan geniş bir birikimden beslenen Îliyyâ Ebû Mâdî, akıl, hikmet ve insanî tecrübeyi şiirinin merkezine yerleştirmiştir. Şiiri bir teemmül alanı olarak değerlendiren Ebû Mâdî, “filozof şair” olarak anılmış; hayat, insan ve varlık üzerine geliştirdiği özgün felsefî yaklaşımıyla Mehcer şiirinin ve modern Arap edebiyatının gelişimine önemli katkılar sağlamıştır. Türkiye’de Ebû Mâdî’nin şiirlerini yaşam felsefesi bağlamında ele alan “Dinden Mücerret Bir Tesellinin İmkânı Üzerine: İliyya Ebû Mâdî’nin Felsefetu’l-Hayat Kasidesi” isimli bir çalışma tespit edilmiştir. Bu çalışmada, Ebû Mâdî’nin hayata iyimser bir bakışla yaklaşmayı telkin eden tek bir şiiri incelenmiştir. Yurt dışında ise, ʿİnâyetullâh Fâtihî Nejad ve Muhammed Rızâ Belverdî’nin 2006 yılında birlikte kaleme aldıkları “Îliyyâ Ebû Mâdî: Şâʿiru’t-Teemmul ve’l-Felsefe” isimli çalışma ile Bakht Zubair ve Inam Ur Rehman tarafından 2023 yılında hazırlanan “Felsefetu’l-Hayât ʿinde Îliyyâ Ebî Mâdî fî Dav’i Şiʿrih” başlıklı makale tespit edilmiştir. Zubair ve Rehman, çalışmalarında Ebû Mâdî’nin şiirlerini “güzellik arayışı, mevcut duruma rıza, ölümün kesinliği karşısında kayıtsızlık ve içki metaforu” temaları çerçevesinde ele almışlar, ancak tercih ettikleri şiirleri derinlikli bir analize tabi tutmamışlardır. Nejad ve Belverdî ise çalışmalarında Îliyyâ Ebû Mâdî’nin felsefî kişiliğini belirlemeye yönelik değerlendirmelerde bulunmuşlar ve şairin birçok şiirinde bu felsefenin farklı, hatta zaman zaman iyimser, kötümser ve şüpheci yönler gibi birbirine zıt eğilimler taşıdığını belirtmişlerdir. Elinizdeki bu çalışma, söz konusu araştırmalardan farklı olarak şairin şiirlerini iyimserlik, tevazu, cömertlik, sevgi ve inanç temaları çerçevesinde ele alarak onun yaşam felsefesini varoluşsal bakış açısıyla ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışmada tematik ve felsefî okuma yöntemlerinden yararlanılmış; şairin hayatı, şiir anlayışı ve seçilmiş eserleri sistematik biçimde analiz edilmiştir. Sonuç kısmında şairin hayatı; varlık, tabiat, insan, özgürlük, sevgi ve düşünce ekseninde ele alan hümanist bir yaşam felsefesi geliştirdiği ve Mehcer edebiyatında varoluşçu çizginin öncülerinden biri olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca şairin, Mehcer edebiyatı içinde varoluşsal sorgulamayı şiirin merkezine taşıyan öncü isimlerden biri olduğu ortaya konulmuştur.
Zitieren
APA
Özel, H., & Çetin, E. (2026). Îliyyâ Ebû Mâdî’nin Şiirlerinde Yaşam Felsefesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 349-371. https://doi.org/10.35209/ksuifd.1853333
Vancouver
Özel H, Çetin E. Îliyyâ Ebû Mâdî’nin Şiirlerinde Yaşam Felsefesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 2026:349-371. doi:10.35209/ksuifd.1853333
BibTeX
@article{zel2026,
author = {Özel, Harun and Çetin, Erol},
title = {Îliyyâ Ebû Mâdî’nin Şiirlerinde Yaşam Felsefesi},
journal = {Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi},
year = {2026},
number = {47},
pages = {349--371},
doi = {10.35209/ksuifd.1853333}
}
EUVIMED