EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Bir İktidar Aracı Olarak “Din”: Sömürgeci İcat ve Epistemik Şiddet

İrfan Kaya

Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi · 28.06.2026 · (27) · 610-633

DOI: 10.34085/buifd.1867373 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, online erschienen am 28.06.2026. Verfasst von İrfan Kaya. Die Arbeit nennt 22 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Sosyal bilimlerde “din” kategorisini insanlık tarihinin değişmez, evrensel ve sui generis bir sabitesi olarak kodlayan hakim paradigma, kavramın modernitenin siyasi ihtiyaçları doğrultusunda inşa edildiği gerçeğini gizleyen bir işlev görmektedir. Bu anakronik yaklaşım, Latin religio veya Arapça dīn gibi modern öncesi kavramların özgün toplumsal bağlamlarını buharlaştırarak, onları Batılı ve seküler bir şablona hapsetmektedir. Buradan hareketle araştırma, söz konusu evrensellik iddiasını yapıbozuma uğratarak; dinin aslında erken modern Avrupa’da devlet egemenliğini tahkim etmek ve seküler olanın irrasyonel ötekisini yaratmak üzere kurgulanmış stratejik bir icat ve bir iktidar aracı olduğunu kanıtlamayı amaçlamaktadır. Analiz sürecinde; filolojik dekonstrüksiyon, nitel içerik analizi ve postkolonyal eleştiriyi harmanlayan disiplinler arası bütüncül bir yöntem izlenmiş; bu bağlamda Brent Nongbri’nin kavramsal tarihçiliği, Talal Asad’ın din-seküler ikiliğine dair antropolojik eleştirisi, Timothy Fitzgerald’ın sömürgeci taksonomi çözümlemesi ve William T. Cavanaugh’nun modern devletin meşruiyeti için kurgulanan “dinsel şiddet miti” tezi sentezlenmiştir. Elde edilen bulgular, din-seküler ayrımının ontolojik bir keşif değil; modern devletin şiddet tekelini “rasyonel” ve “meşru”, kendi egemenlik alanının dışında kalanları ise “fanatik” olarak kodlayan politik bir mitoloji olduğunu ortaya koymaktadır. Bu ayrım, sömürgecilik bağlamında medeniyet ve barbarlık hiyerarşisini üretmekte; özellikle İslam’ın hukuk ve siyaseti içeren bütüncül dīn tasavvurunun Protestan karakterli özel inanç kalıbına indirgenmesi, toplumları yönetilebilir kılmayı hedefleyen bir epistemik şiddet örneği olarak tezahür etmektedir. Bu süreçte, modern ayrımlara direnen siyasî öznellikler, sistematik olarak irrasyonel ilan edilerek kamusal alanın dışına itilmektedir. Sonuç olarak çalışma, din sosyolojisini, temel analiz nesnesini verili kabul eden edilgen konumdan radikal bir kopuşa çağırmaktadır. Disiplin, “dinin toplumdaki işlevi nedir?” şeklindeki özcü arayışları terk ederek; bu kategorinin sömürgeci tahakkümü sürdürmek, seküler devlet ideolojisini yeniden üretmek ve belirli pratikleri dışlamak adına kim tarafından, hangi siyasi amaçlarla kullanıldığına odaklanan eleştirel bir düşünümsellik geliştirmelidir.

Zitieren

APA

Kaya, İ. (2026). Bir İktidar Aracı Olarak “Din”: Sömürgeci İcat ve Epistemik Şiddet. Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 610-633. https://doi.org/10.34085/buifd.1867373

Vancouver

Kaya İ. Bir İktidar Aracı Olarak “Din”: Sömürgeci İcat ve Epistemik Şiddet. Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 2026:610-633. doi:10.34085/buifd.1867373

BibTeX
@article{Kaya2026,
  author = {Kaya, İrfan},
  title = {Bir İktidar Aracı Olarak “Din”: Sömürgeci İcat ve Epistemik Şiddet},
  journal = {Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi},
  year = {2026},
  number = {27},
  pages = {610--633},
  doi = {10.34085/buifd.1867373}
}
Kostenlos starten →