Belgeler Işığında Hilmîzâde İbrahim Rıfat'ın İslam Tarihi Yazıcılığındaki Yeri
Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi · 28.06.2026 · (27) · 251-278
DOI: 10.34085/buifd.1864631 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, online erschienen am 28.06.2026. Verfasst von Ferhat Apuhan. Die Arbeit nennt 29 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma, Osmanlı Devleti’nin son döneminde yaşamış, maarif sahasındaki hizmetleri ve İslam tarihi alanındaki eserleriyle temayüz etmiş olan müellif ve eğitimci Hilmîzâde İbrahim Rıfat’ın (d. ? - ö. ?)) hayatını, fikrî dünyasını ve akademik mirasını mercek altına almayı amaçlamaktadır. Tarih yazıcılığının İslam medeniyetindeki sürekliliği içerisinde, imparatorluğun en çalkantılı döneminde kalem oynatan müellifin literatürdeki eksik konumunu tamamlamak, araştırmanın temel motivasyonunu oluşturmaktadır. Araştırmanın yöntemi, nitel araştırma tekniklerinden biyografik analiz ve döküman incelemesi üzerine kurgulanmıştır. Bu bağlamda, Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü bünyesinde yer alan sicil kayıtları, arzuhaller ve resmî yazışmalar taranmış; müellifin kütüphane envanterlerinde kayıtlı eserleri içerik analizine tabi tutulmuştur. Çalışma, birincil kaynaklardan elde edilen verilerin kronolojik ve tematik bir düzlemde karşılaştırılmasıyla yapılandırılmıştır. Araştırmanın bulguları, Hilmîzâde İbrahim Rıfat’ın Beyazıt Camii Şerif Medresesi’nden dersiam ve icazet sahibi olarak mezun olduğunu, Mekteb-i Tefeyyüz ve kurucusu olduğu Kenzü’l-Maarif gibi önemli eğitim kurumlarında yöneticilik ve muallimlik yaptığını ortaya koymuştur. Özellikle II. Meşrutiyet öncesi ve sonrası kaleme aldığı eserlerdeki üslup değişikliği, dönemin siyasi atmosferinin aydınlar üzerindeki baskın etkisini belgelemektedir. Müellifin yazdığı konular üzerinden güncel siyasi mesajlar verdiği, ancak İttihat ve Terakkî döneminde okulunun nitelik kaybına uğramasıyla birlikte maddi ve manevi bir daralma yaşadığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, Hilmîzâde İbrahim Rıfat’ın sadece bir tarih yazıcısı değil, aynı zamanda tarih bilgisini pedagojik bir araç olarak kullanan idealist bir öğretmen ve yönetici olduğu görülmüştür. Arşiv belgeleriyle desteklenen bu çalışma, müellifin hayat hikâyesindeki boşlukları doldururken, Osmanlı son dönemi eğitim sistemi ve müverrih profili hakkında özgün veriler sunmaktadır. Onun eserleri, tarihsel şahsiyetlerin biyografileri üzerinden toplumsal bir ahlak inşası çabasının ürünü olarak değerlendirilmelidir.
Zitieren
APA
Apuhan, F. (2026). Belgeler Işığında Hilmîzâde İbrahim Rıfat'ın İslam Tarihi Yazıcılığındaki Yeri. Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 251-278. https://doi.org/10.34085/buifd.1864631
Vancouver
Apuhan F. Belgeler Işığında Hilmîzâde İbrahim Rıfat'ın İslam Tarihi Yazıcılığındaki Yeri. Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 2026:251-278. doi:10.34085/buifd.1864631
BibTeX
@article{Apuhan2026,
author = {Apuhan, Ferhat},
title = {Belgeler Işığında Hilmîzâde İbrahim Rıfat'ın İslam Tarihi Yazıcılığındaki Yeri},
journal = {Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi},
year = {2026},
number = {27},
pages = {251--278},
doi = {10.34085/buifd.1864631}
}
EUVIMED