Mecūsī Teolojisinde Aracı Varlıklar Olarak Ameşa Spentalar: İşlevsel Özellikleri ve Ontolojik Konumu
Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi · 28.06.2026 · (27) · 336-354
DOI: 10.34085/buifd.1864519 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, online erschienen am 28.06.2026. Verfasst von Adnan Güneş. Die Arbeit nennt 48 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Çoğu dinî gelenekte, Sami dinlerdeki melek tasavvuruyla örtüşen özellik ve işlevlere sahip olan ve meleklerle önemli ölçüde benzerlik gösteren aracı varlıklar bulunmaktadır. Nitekim bu dinî geleneklerde söz konusu aracı varlıkların Tanrı adına maddi ve manevi âlemde tasarrufta bulunduklarına; elçilik, rehberlik ve koruyuculuk gibi görevleri yerine getirdiklerine inanılmaktadır. Benzer biçimde Mecūsī/Zerdüştī teolojide Tanrı Ahura Mazda’ya en yakın ilahî-soyut varlıklar olarak tasavvur edilen Ameşa Spentalar, aracı varlık statüsünde değerlendirilmektedir. Mecūsī geleneğinde altı varlıktan oluşan Ameşa Spentalar’ın hem maddi hem manevi âlemde aracılık yaptığına, bunun yanı sıra kötülüğe karşı kozmik düzeni, doğru inancı, insanı, hayvanları, tabiatı koruma ve tanrısal egemenliği tesis etme gibi farklı görevleri olduğuna ve her birinin tanrısal bir niteliği sembolize ettiğine inanılmaktadır. Bu makalede Mecūsī kutsal metinleri olan Gatha ve Avesta literatürü temel alınarak Ameşa Spentalar’ın ontolojik statüsü incelenecektir. Bu çerçevede öncelikle Ameşa Spentalar’ın yalnızca Tanrı’nın nitelikleri mi yoksa ona itaat eden ve onun tarafından yaratılan soyut ilahî varlıklar mı oldukları tespit edilecektir. Ardından Ameşa Spentalar’ın Mecūsī teolojideki ontolojik statüsünü ve işlevlerini dikkate alarak ‘melekvâri-aracı varlık’ kavramsallaştırmasının imkân ve sınırları tartışmaya açılacaktır. Bu ölçütler ışığında makalenin amacı, Ameşa Spentalar’ı Sami geleneğinin melek şablonuna oturtup özdeşlik kurmak değil; sadece Ameşa Spentalar’ın aracı-koruyucu varlık konumunda olduklarını açıklamak ve anlaşılır kılmak adına melek tasavvuruyla olan benzerliklere dikkat çekmektir.
Zitieren
APA
Güneş, A. (2026). Mecūsī Teolojisinde Aracı Varlıklar Olarak Ameşa Spentalar: İşlevsel Özellikleri ve Ontolojik Konumu. Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 336-354. https://doi.org/10.34085/buifd.1864519
Vancouver
Güneş A. Mecūsī Teolojisinde Aracı Varlıklar Olarak Ameşa Spentalar: İşlevsel Özellikleri ve Ontolojik Konumu. Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 2026:336-354. doi:10.34085/buifd.1864519
BibTeX
@article{Gne2026,
author = {Güneş, Adnan},
title = {Mecūsī Teolojisinde Aracı Varlıklar Olarak Ameşa Spentalar: İşlevsel Özellikleri ve Ontolojik Konumu},
journal = {Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi},
year = {2026},
number = {27},
pages = {336--354},
doi = {10.34085/buifd.1864519}
}
EUVIMED