Kur’an Perspektifinde İblîs’in Ontolojik Statüsü: Melek mi Cin mi?
Trabzon İlahiyat Dergisi · 29.06.2026 · 13 (1) · 371-396
DOI: 10.33718/tid.1889713 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Trabzon İlahiyat Dergisi, online erschienen am 29.06.2026. Verfasst von Mustafa Tunçer. Die Arbeit nennt 42 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Kur’an-ı Kerim’in kozmolojik anlatımlarında merkezî bir figür olan İblîs’in ontolojik mahiyeti; İslâm düşünce geleneğinde tefsir, kelâm ve dilbilim eksenli tartışmaların odak noktalarından birini oluşturmuştur. Özellikle meleklerle beraber Âdem’e secde etme emrine muhatap olan İblîs’in bu emre direnmesi konusu, onun melekler zümresine mi yoksa ayrı bir varlık kategorisi olan cinlere mi ait olduğu sorusunu gündeme getirmiştir. Klasik dönem müfessirlerinin bir kısmı, ilgili âyetlerdeki istisna edatlarından ve İsrâiliyat kökenli olduğu tespit edilen bazı rivayetlerden hareketle İblîs’in başlangıçta bir melek olduğunu iddia ederken; diğer bir grup ise Kur’an’ın açık beyanlarını ve meleklerin ismet sıfatını merkeze alarak onun bir cin olduğunu savunmuştur. Bu makale, İblîs’in mahiyeti tartışmasında İblîs’in ontolojik olarak bir cin olduğu ve melekler kategorisinde yer almadığı görüşüne odaklanmaktadır. Çalışmanın temel argümanı, İblîs’in melekler arasında bulunmasının türsel bir birliktelikten ziyade aynı görevi yerine getirme sorumluluğu dolayısıyla görevsel bir birliktelik olduğu, isyan fiilinin ancak hür irade ve seçim yetkinliğine sahip bir varlık tarafından gerçekleştirilebileceği üzerine kuruludur. Araştırmada ayrıca İblîs’in melek olduğu görüşünün dayandığı başlıca deliller ayrıntılı biçimde ele alınıp irdelenmiştir. Secde emrinin meleklere yöneltilmiş olması, âyette yer alan “illâ iblîs” (İblîs hariç) istisnasının muttasıl kabul edilmesi ve erken dönem bazı rivayetlerin zahirine dayanılması gibi gerekçelerin, dilbilimsel ve usul açısından ihtiyatla karşılanması gereken bir çıkarıma dayandığı tespit edilmiştir. Bu makale, Kur’an’daki melek tasavvurunun Allah’ın emrine isyan etmeyen ve ilâhî emre mutlak itaat eden varlıklar olduğunu ortaya koymaktadır. Bu çerçevede İblîs’in kibirlenmesi, secde emrine itiraz ederek karşı gelmesi, melek ontolojisiyle bağdaşmamaktadır. Cinlerin ise Kur’an’da iman ve inkâr seçeneklerine sahip sorumlu varlıklar olarak tanıtılması, İblîs’in isyanını bu varlık kategorisi içerisinde tutarlı biçimde açıklamaktadır. Sonuç olarak makale, İblîs’in cin kökenli bir varlık olduğu görüşünün Kur’an âyetleri, tefsir geleneği ve kelâmî ilkeler açısından daha güçlü ve tutarlı bir argüman olduğunu tespit etmektedir.
Zitieren
APA
Tunçer, M. (2026). Kur’an Perspektifinde İblîs’in Ontolojik Statüsü: Melek mi Cin mi?. Trabzon İlahiyat Dergisi, 13(1), 371-396. https://doi.org/10.33718/tid.1889713
Vancouver
Tunçer M. Kur’an Perspektifinde İblîs’in Ontolojik Statüsü: Melek mi Cin mi?. Trabzon İlahiyat Dergisi. 2026;13(1):371-396. doi:10.33718/tid.1889713
BibTeX
@article{Tuner2026,
author = {Tunçer, Mustafa},
title = {Kur’an Perspektifinde İblîs’in Ontolojik Statüsü: Melek mi Cin mi?},
journal = {Trabzon İlahiyat Dergisi},
year = {2026},
volume = {13},
number = {1},
pages = {371--396},
doi = {10.33718/tid.1889713}
}
EUVIMED