IRAK SELÇUKLU DEVLETİ ÖRNEĞİNDE ATABEYLERİN SİYASİ ROLLERİ
Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi · 15.06.2026 · 14 (2) · 733-749
DOI: 10.33692/avrasyad.1852463 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, online erschienen am 15.06.2026. Verfasst von Rıfat İlhan Çelik und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 22 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Kadim Türk tarihinin doğal siyasi serüveninin bir neticesi olan atabeylik kurumu, asıl itibarı ile Selçuklu Devleti’nde gerçek hüviyetine kavuşmuş görünmektedir. Taht adayı meliklerin, hem devlet adamı kimliği kazanması hem de şahsi niteliklerinin Türk toplum yapısına uyarlanması açısından usta öğretici vasıflara sahip atabeyler, özellikle Irak Selçuklu iktidarının siyasi mecrasında mühim bir mevkii işgal etmişlerdir. Atabeylerin henüz kurumsal özelliklere sahip olmadığı ilk dönemlerinde dahi geniş yetkilere sahip olan bu devlet adamları, Irak Selçuklu devrinde iç ve dış siyasette tam anlamı ile bir denge unsuru olarak ortaya çıkmışlardır. Atabeyler; kendilerine verilen geniş salahiyetleri siyasi avantaja çevirmişler, siyasi olarak zayıf pozisyonda kalan Irak Selçuklu sultanları devrinde gerçek karar vericiler haline gelmişlerdir. Şemseddîn İldeniz ve Nûreddîn Zengî gibi sadece Irak sahasında değil çevre coğrafyalarda da şöhret sahibi olan atabeylerin, Irak Selçuklu iktidarında ortaya çıkması pek tesadüfî görünmemektedir. Irak Selçuklu atabeyleri, siyasi zeminin müsait olduğu zaman dilimlerinde şahsi otoritelerini pekiştirmek için; diğer siyasi organizasyonlar ve hatta halifelik makamı ile de siyasi münasebetlere girmekten çekinmemişlerdi. Devletin otoritesini sarsmakla birlikte Irak Selçuklu atabeyleri devletin gücünün, en azından Irak sahasında, bir müddet daha devam etmesinde birinci derecede rol oynamışlardır. İnşa ettikleri eserler ve sahip oldukları sahalara Türkmenleri yerleştirmek suretiyle Türk kültürünün Yakındoğu’da kökleşmesinde önemli pay sahibi olmuşlardır.
Zitieren
APA
Çelik, R. İ., & Solak, M. (2026). IRAK SELÇUKLU DEVLETİ ÖRNEĞİNDE ATABEYLERİN SİYASİ ROLLERİ. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 14(2), 733-749. https://doi.org/10.33692/avrasyad.1852463
Vancouver
Çelik Rİ, Solak M. IRAK SELÇUKLU DEVLETİ ÖRNEĞİNDE ATABEYLERİN SİYASİ ROLLERİ. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi. 2026;14(2):733-749. doi:10.33692/avrasyad.1852463
BibTeX
@article{elik2026,
author = {Çelik, Rıfat İlhan and Solak, Mustafa},
title = {IRAK SELÇUKLU DEVLETİ ÖRNEĞİNDE ATABEYLERİN SİYASİ ROLLERİ},
journal = {Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi},
year = {2026},
volume = {14},
number = {2},
pages = {733--749},
doi = {10.33692/avrasyad.1852463}
}
EUVIMED