Kıraat Farklılıklarının İʿrābu’l-Ḳurʾān Literatüründeki Gramer Çözümlemelerine Yansımaları: Beş Ayet (2/el‑Baḳara:9, 58; 4/en-Nisāʾ:10, 29 ve 102/et-Tekās̱ur:6) Bağlamında Analitik Bir İnceleme
Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi · 31.05.2026 · 67 (1) · 383-398
DOI: 10.33227/auifd.1724570 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, online erschienen am 31.05.2026. Verfasst von Süleyman Aykut. Die Arbeit nennt 47 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
İʿrābu’l-Ḳurʾān literatürü üzerine kurgulanan bu çalışmada, kıraat farklılıklarının genellikle ses ve telaffuz boyutuna odaklanan mevcut akademik yaklaşımların aksine, bu farklılıkların anlam ve gramer yapısına olan derin etkileri ele alınmaktadır. Kıraat ilmi alanındaki çalışmaların anlam boyutunu çoğunlukla ikinci planda bırakması, bu makalenin temel çıkış noktasını oluşturmuştur. Çalışmada, nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi kullanılmış; veriler içerik analizi tekniğiyle çözümlenmiştir. Bu çerçevede araştırma, makalenin temel sorunsalını (kıraatlerin gramer-anlam ilişkisi) yansıtan üç sureden seçilen beş ayet ile (2/el‑Baḳara:9, 58; 4/en‑Nisāʾ:10, 29 ve 102/et‑Tekās̱ur:6) sınırlandırılmış; konu, İʿrābu’l-Ḳurʾān literatüründen seçilen sekiz müellifin (ez-Zeccāc, en-Neḥḥās, Mekkī b. Ebī Ṭālib, el-ʿUkberī, el-Hemedānī, es-Sefāḳusī, Muḥyiddīn Dervīş ve Maḥmūd Ṣāfī) eserleri üzerinden incelenmiştir. Yapılan analizler, bu literatürün zaman içinde kıraatlere yaklaşımda metodolojik bir tekâmül sergilediğini ortaya koymuştur. Bu yaklaşımlar; ez-Zeccāc’ın fıkhî sonuçlara odaklanan tahlillerinden; en-Neḥḥās’ın dil kurallarını bir ölçüt kabul ederek kıraatler arasında hiyerarşi kuran kuralcı (prescriptive) nahiv analizlerine; Mekkī b. Ebī Ṭālib’in fonetik ve morfolojik gerekçeleri ayrıntılı olarak tahlil eden teknik yaklaşımlarına; el-ʿUkberī ve el-Hemedānī’nin metin içi bütünlüğü başka ayetlerle göstermeye çalışan betimleyici ve açıklayıcı (deskriptif ve eksplanatuar) yöntemlerinden, es-Sefāḳusī’nin belagat ile teknik tahlili birleştiren özgün analizlerine kadar uzanan farklı metodolojik perspektifler içermektedir. Modern dönemdeki eserlerde ise pedagojik amaçlı bir sadeleştirme ve uygulama kolaylığı sağlama eğilimi tespit edilmiştir. Sonuç olarak bu çalışma, İʿrābu’l-Ḳurʾān literatürünün; kıraatlerin dil, tefsir ve fıkıh gibi farklı boyutlarını bir arada incelemek isteyen araştırmacılar için sadece bir “veri” kaynağı değil, aynı zamanda farklı dönemlerde farklı önceliklerle şekillenmiş, her biri kendine özgü analitik modeller sunan dinamik bir literatür olduğunu göstermektedir.
Zitieren
APA
Aykut, S. (2026). Kıraat Farklılıklarının İʿrābu’l-Ḳurʾān Literatüründeki Gramer Çözümlemelerine Yansımaları: Beş Ayet (2/el‑Baḳara:9, 58; 4/en-Nisāʾ:10, 29 ve 102/et-Tekās̱ur:6) Bağlamında Analitik Bir İnceleme. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 67(1), 383-398. https://doi.org/10.33227/auifd.1724570
Vancouver
Aykut S. Kıraat Farklılıklarının İʿrābu’l-Ḳurʾān Literatüründeki Gramer Çözümlemelerine Yansımaları: Beş Ayet (2/el‑Baḳara:9, 58; 4/en-Nisāʾ:10, 29 ve 102/et-Tekās̱ur:6) Bağlamında Analitik Bir İnceleme. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 2026;67(1):383-398. doi:10.33227/auifd.1724570
BibTeX
@article{Aykut2026,
author = {Aykut, Süleyman},
title = {Kıraat Farklılıklarının İʿrābu’l-Ḳurʾān Literatüründeki Gramer Çözümlemelerine Yansımaları: Beş Ayet (2/el‑Baḳara:9, 58; 4/en-Nisāʾ:10, 29 ve 102/et-Tekās̱ur:6) Bağlamında Analitik Bir İnceleme},
journal = {Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi},
year = {2026},
volume = {67},
number = {1},
pages = {383--398},
doi = {10.33227/auifd.1724570}
}
EUVIMED