JEREMY BENTHAM’DA FELSEFE VE PEDAGOJİNİN ARAÇSALLIĞI
Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi · 25.06.2026 · 66 (1) · 541-555
DOI: 10.33171/dtcfdergisi.1781241 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, online erschienen am 25.06.2026. Verfasst von Fatih Öztürk. Die Arbeit nennt 39 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma, Jeremy Bentham’ın eğitim felsefesini, faydacı etik kuramı bağlamında felsefeye atfettiği işleve odaklanarak incelemektedir. Bentham’a göre eğitim, bireyin içsel gelişimine ya da hakikat arayışına odaklanan geleneksel bakış açısından uzak olmalıdır. Bunun yerine, toplumsal faydanın maksimize edilmesine hizmet eden rasyonel ve disipliner bir organizasyon olarak işlev görmelidir. Felsefe de bu doğrultuda soyut düşünsel bir uğraş olmaktan çıkar; ölçülebilir faydanın üretimi doğrultusunda işlevselleştirilen teknik bir araç halini alır. Bilgi aktarımı şeklinde sınırlanan bir eğitim anlayışı davranış biçimlerinin toplumsal refah ekseninde yapılandırılmasını mümkün kılmaz. Eğitim, bireyi özerkleştirmektense onu yönlendirilebilir ve denetlenebilir bir yurttaş olarak şekillendirmeyi hedeflemelidir. Bu bağlamda Benthamcı pedagojide metafizik, sezgi ve içsel hakikat gibi kavramlara yer yoktur; fayda, gözlem, deneyim ve ölçülebilirlik temel alınır. Bentham’ın panoptik gözetim ilkesine dayanan eğitim modeli, öğretmeni davranış düzenleyici bir otoriteye dönüştürmektedir. Eğitim, bu sistemde etik bir bilinçten ziyade, hesaplanabilir faydaya yönelen bir davranış mühendisliği olarak işlev kazanır. Kant ve Rousseau gibi düşünürlerin bireysel özerkliği önceleyen yaklaşımlarının tersine, Bentham eğitimde içsel gelişimi değil, toplumsal sistemin sürdürülebilirliğini öncelemektedir. Çalışma, Bentham’ın felsefeyi ve eğitimi nasıl araçsallaştırdığını, modern bürokratik aklın temelini oluşturan fayda merkezli bir yönetim mantığıyla nasıl bütünleştirdiğini kavramsal bir çerçevede analiz etmektedir.
Zitieren
APA
Öztürk, F. (2026). JEREMY BENTHAM’DA FELSEFE VE PEDAGOJİNİN ARAÇSALLIĞI. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 66(1), 541-555. https://doi.org/10.33171/dtcfdergisi.1781241
Vancouver
Öztürk F. JEREMY BENTHAM’DA FELSEFE VE PEDAGOJİNİN ARAÇSALLIĞI. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi. 2026;66(1):541-555. doi:10.33171/dtcfdergisi.1781241
BibTeX
@article{ztrk2026,
author = {Öztürk, Fatih},
title = {JEREMY BENTHAM’DA FELSEFE VE PEDAGOJİNİN ARAÇSALLIĞI},
journal = {Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi},
year = {2026},
volume = {66},
number = {1},
pages = {541--555},
doi = {10.33171/dtcfdergisi.1781241}
}
EUVIMED