EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Spinoza ve Kierkegaard’da Hz. İbrahim’in İmtihanı

Ayhan Öztaş

Rize İlahiyat Dergisi · 20.04.2026 · (31) · 1-17

DOI: 10.32950/rid.1839674 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Rize İlahiyat Dergisi, online erschienen am 20.04.2026. Verfasst von Ayhan Öztaş. Die Arbeit nennt 44 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Doğa bilimlerinin yöntem ve başarısından ilham alan Modern felsefenin erken dönem temsilcileri (Bacon, Hobbes, Descartes), manevî kurtuluş yerine maddî ve dünyevî kurtuluşu temel hedef olarak belirlemişlerdir. Bilginin sadece anlamak için değil, sağlayacağı güç için istendiği bu düşüncede, Orta Çağın Tanrı merkezli anlayışı yerini Rönesans ve Aydınlanmanın temel karakteristiği olan insan merkezli hümanizme bırakmıştır. Aydınlanma rasyonalizminin geleneksel inançları tehdit etmesini engellemeyi amaçlayan Hegel, akıl ve iman arasında bir karşıtlık olmadığını savunarak inançların hakikat iddialarını akla dayalı bir zemine oturtmaya çalışmıştır. Buna karşın, Kierkegaard (1813-1855), dini inanç dahil her şeyi tek bir rasyonel sistem içinde açıklamayı amaçlayan Hegel’e ve bu sistemle felsefe ile dini uzlaştırmaya çalışanlara karşı çıkmıştır. Modern çağın soyut kavramlarla bireyleri aynı seviyeye indirgeyen ve tekil insanın öznelliğini yitirip sıradanlaştırıldığı düşüncelerini eleştiren Kierkegaard, bunun yerine öznel hakikati ve bireyin yalnızlığını vurgulamıştır; bu düşüncelerini işlediği en önemli örnek ise Hz. İbrahim’in oğlunu kurban etme hadisesidir. Modern rasyonalist geleneğin zirvesini temsil eden ve Tanrı’yı geometrik bir düzenle açıklayan Spinoza (1632-1677) ile bu sistemci düşünceye varoluşsal bir öznellikle karşı çıkan Kierkegaard, Yahudi ve Hristiyan geleneklerinden tevarüs eden inanç sistemlerini felsefî bir süzgeçten geçiren iki önemli isimdir. Modern felsefenin rasyonel/evrensel sistemi ile bireysel/inançsal varoluş arasındaki temel gerilimin özeti niteliğindeki Spinoza ve Kierkegaard felsefelerinin karşılaştırılmasının yapıldığı bu çalışma, konuyu Hz. İbrahim’in imtihanı üzerinden somutlaştırmayı amaçlamaktadır. Makalenin temel sorunsalı, ilahi bir buyruğun ve bu buyruk karşısındaki insan eyleminin, doğa yasalarıyla özdeşleşmiş rasyonel bir sistem ile aklı aşan paradoksal bir inanç alanı düzleminde Tanrı, inanç ve etik kavramları açısından nasıl temellendirildiğidir. Çalışmada, kurban anlatısı bağlamında Kierkegaard’ın öznel ve varoluşsal inanç vurgusu ile Spinoza’nın akıl temelli panteist yaklaşımları arasındaki temel farkların ortaya konulması hedeflenmektedir. Bu bağlamda, öncelikle Hz. İbrahim’in kurban anlatısının temel unsurları ve teolojik yorumlarına kısaca değinilmiştir. Ardından Kierkegaard’ın Korku ve Titreme eserinden hareketle inanç ve etik anlayışı incelenmiş, daha sonra Spinoza’nın Etika ve Teolojik-Politik İnceleme eserleri temelinde Tanrı anlayışı ve ahlâk görüşü ele alınmıştır. Makale, iki filozofun tüm düşüncelerinin bütünsel bir analizini değil, yalnızca Hz. İbrahim kıssası üzerinden yürütülen felsefî ve teolojik değerlendirmelere odaklanmaktadır. Çalışmada karşılaştırmalı felsefî analiz yöntemi benimsenmiştir; bu kapsamda anlatı betimsel olarak sunulmuş, sonrasında Kierkegaard’ın bireyin Tanrı karşısındaki yalnızlığını ve etik normların ötesine geçmeyi ifade eden “absürt” kavramı ile açıklanan varoluşçu iman anlayışı ile Spinoza’nın akla dayalı metafizik sistemi ve dinî buyrukları doğa yasaları çerçevesinde açıklayan yaklaşımı, temel eserlerinden hareketle hermenötik bir yaklaşımla analiz edilmiştir. Son aşamada ise filozofların yaklaşımları karşılaştırılarak temel ayrım ve benzerlikler ortaya konulmuştur. Böylece bu dinî anlatı, felsefî düşünce açısından önemli bir sınav alanı olarak ele alınmıştır. Diğer yandan, felsefe tarihinde önemli bir tartışma konusu olan din-felsefe, akıl-vahiy uzlaştırması konusuyla ilgili olan bu iki farklı ve çarpıcı yaklaşımı karşılaştırmalı olarak ele alan bu çalışma, dini anlatılarda aklı ön plana çıkarırken anlatının dini mahiyetini, duygu boyutunu, özünü ve ruhunu yitiren yaklaşımlar yerine, daha makul bir akılcılığın gereğine ve imkânına da işaret etmektedir.

Zitieren

APA

Öztaş, A. (2026). Spinoza ve Kierkegaard’da Hz. İbrahim’in İmtihanı. Rize İlahiyat Dergisi, 1-17. https://doi.org/10.32950/rid.1839674

Vancouver

Öztaş A. Spinoza ve Kierkegaard’da Hz. İbrahim’in İmtihanı. Rize İlahiyat Dergisi. 2026:1-17. doi:10.32950/rid.1839674

BibTeX
@article{zta2026,
  author = {Öztaş, Ayhan},
  title = {Spinoza ve Kierkegaard’da Hz. İbrahim’in İmtihanı},
  journal = {Rize İlahiyat Dergisi},
  year = {2026},
  number = {31},
  pages = {1--17},
  doi = {10.32950/rid.1839674}
}
Kostenlos starten →