EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Kırım Kökenli Âlimlerinin Kıraat Faaliyetleri ve Kıraat-Tecvid Yazmaları Üzerine Bir Değerlendirme

Süleyman Gür

Rize İlahiyat Dergisi · 20.04.2026 · (31) · 161-177

DOI: 10.32950/rid.1833976 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Rize İlahiyat Dergisi, online erschienen am 20.04.2026. Verfasst von Süleyman Gür. Die Arbeit nennt 54 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Bu çalışma, esas olarak Osmanlı dönemine odaklanmakla birlikte, önceki yüzyılları da göz önünde bulundurarak Kırım kökenli âlimlerin kıraat ve tecvid geleneği içerisindeki konumlarını, ilmî birikimlerini ve bu alana sağladıkları katkıları ortaya koymayı amaçlamaktadır. Kırım coğrafyası, İslâm dünyasının kuzey kuşağında yer almakla birlikte, özellikle Altın Orda ve Kırım Hanlığı dönemlerinde, Osmanlı hâkimiyeti sonrasında ise daha da belirgin biçimde önemli bir ilmî ve kültürel merkez hâline gelmiştir. Bu dönemde yetişen pek çok Kırımlı âlim, gerek ilmî faaliyetleriyle gerekse telif ettikleri eserlerle Osmanlı ilim havzasının genişlemesine katkıda bulunmuştur. Osmanlı ilim hayatının yalnızca merkezî şehirlerle sınırlı olmadığı dikkate alındığında, Kırım’ın ilmî üretim ve dolaşım ağındaki konumu ayrı bir önem taşımaktadır. Kıraat ilminin farklı coğrafyalarda kurumsallaşması ve eğitimde standartlaşması açısından bu katkılar, bölgesel olduğu kadar bütüncül bir ilmî etkileşimin de göstergesi niteliğindedir. Araştırmanın kapsamını, 13. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar yaşamış Kırım kökenli âlimlerin kıraat ve tecvid alanındaki faaliyetleri ile bu sahada kaleme aldıkları yazma eserler oluşturmaktadır. Bu çerçevede hem Kırım’da hem de Osmanlı coğrafyasının İstanbul, Bursa, Sivas, Kastamonu gibi merkezleri ile Osmanlı öncesi dönemde Şam dolaylarında ilmî faaliyet göstermiş şahsiyetlerin biyografik verileri, hocalık faaliyetleri ve eserleri incelenecektir. Çalışmanın temel amacı, bu âlimlerin Osmanlı kıraat geleneği içindeki yerini belirlemek, eserlerinin muhteva özelliklerini tanıtmak ve Kırım’ın İslâm ilim geleneği içindeki konumunu kıraat ilmi ekseninde değerlendirmektir. Makalede tarihsel, biyografik ve metin merkezli nitel araştırma yöntemleri birlikte kullanılmıştır. Temel kaynakları, müelliflerin kendi telifleri ve mevcut yazma nüshalar; tamamlayıcı kaynakları ise tabakat ve bibliyografya kitapları, kıraat tarihi literatürü, katalog kayıtları ve güncel akademik çalışmalar oluşturmaktadır. Kırım kökenli âlimlerin faaliyet alanları, bölgesel sınırları aşarak geniş bir coğrafyaya yayılmıştır. Onlar, eğitimlerini genellikle İstanbul, Şam ve Kahire gibi merkezlerde tamamladıktan sonra, kazandıkları birikimi gerek memleketlerinde gerekse Osmanlı topraklarının farklı bölgelerinde talim ve tedris yoluyla aktarmışlardır. Bu süreçte hem medrese geleneği hem de cami ve türbe çevrelerinde sürdürülen kıraat halkaları aracılığıyla ilmî süreklilik sağlanmıştır. Kefeli Ömer b. Mustafa’nın İstanbul’da tahsil gördükten sonra memleketinde yürüttüğü tedris faaliyetleri, Kırımlı şeyhülkurrâ Mevlânâ Receb b. İbrahim’in Bursa’daki kıraat öğretimi, Kırımlı Hüseyin Efendi’nin İstanbul’da asrın şeyhülkurrâsı olarak tanınması ve Ahmed b. Osman el-Kırımî’nin Şam’daki uzun soluklu ilim hizmeti, bu çok yönlü hareketliliğin somut örneklerini teşkil eder. Bu durum, Kırım’ın kıraat ilminin aktarımında hem bir kaynak hem de bir geçiş noktası işlevi gördüğünü göstermektedir. Çalışma ayrıca bu âlimlerin risâle, şerh ve tecvid kitaplarıyla kıraat ilminin hem teorik hem pratik yönünü temsil ettiklerini; eserlerinde sade dil ve didaktik anlatımı tercih ederek ilmî bilginin toplumla buluşmasına zemin hazırladıklarını da ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, bu araştırma Kırım kökenli âlimlerin kıraat geleneğindeki yerini metodolojik bir çerçevede ele alarak, Osmanlı ilim dünyasındaki coğrafî çeşitliliğin ve ilmî etkileşimin yeni bir boyutunu ortaya koymayı hedeflemektedir.

Zitieren

APA

Gür, S. (2026). Kırım Kökenli Âlimlerinin Kıraat Faaliyetleri ve Kıraat-Tecvid Yazmaları Üzerine Bir Değerlendirme. Rize İlahiyat Dergisi, 161-177. https://doi.org/10.32950/rid.1833976

Vancouver

Gür S. Kırım Kökenli Âlimlerinin Kıraat Faaliyetleri ve Kıraat-Tecvid Yazmaları Üzerine Bir Değerlendirme. Rize İlahiyat Dergisi. 2026:161-177. doi:10.32950/rid.1833976

BibTeX
@article{Gr2026,
  author = {Gür, Süleyman},
  title = {Kırım Kökenli Âlimlerinin Kıraat Faaliyetleri ve Kıraat-Tecvid Yazmaları Üzerine Bir Değerlendirme},
  journal = {Rize İlahiyat Dergisi},
  year = {2026},
  number = {31},
  pages = {161--177},
  doi = {10.32950/rid.1833976}
}
Kostenlos starten →