Tecvîd-i Karabaş’ta Harflerin Mahreçlerinin ve Lâzımî Sıfatlarının Kapsam Dışında Bırakılması Üzerine Bir Değerlendirme
Tefsir Araştırmaları Dergisi · 30.04.2026 · 10 (1) · 215-242
DOI: 10.31121/tader.1827860 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Tefsir Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 30.04.2026. Verfasst von Mustafa Kılıç. Die Arbeit wurde bisher 1-mal zitiert (Crossref) und nennt 93 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Türkçe kaleme alınıp günümüze ulaşan ilk tecvid risâleleri arasında yer alan Tecvîd-i Karabaş, muh-tasar yapısıyla öne çıkmış; medreselerden halk meclislerine kadar geniş kullanım alanına erişmiştir. Aradan geçen asırlara rağmen eserin hâlen basılması ve eğitimde kullanılagelmesi hem tarihî hem de pedagojik değere sahip olduğunu göstermiştir. Ne var ki Tecvîd-i Karabaş’ta, tecvid ilminin temel rükünlerinden sayılan harflerin mahreçleri ve lâzımî sıfatları kapsam dışında bırakılmıştır. Harflerin doğru telaffuzunu amaçlayan bir disiplin açısından söz konusu tasarruf, risâlenin en belirgin zaafı olarak nitelendirilmiştir. Belirtilen nedenle çalışmada, kaleme alınan şerhler ile yazma nüshalardaki ve matbu neşirlerdeki ilave notlar doküman analizi yöntemiyle incelenmiştir. Araştırma kapsamında, bilinen üç şerhin yanı sıra muhtelif kütüphanelerde yazma hâlinde bulunan üç şerh daha gün yüzüne çıkarılmıştır. Makalede; Tecvîd-i Karabaş’ın ulaşılabilen 6 şerhini, 88 yazma nüshasını ve Osmanlı dönemine ait 42 matbu baskısını içeren toplam 136 kaynak değerlendirilmiştir. Yapılan tetkikler neticesinde; yazma nüshaların büyük çoğunluğunda sadece asli metnin yer aldığı, ancak matbu neşirlerin kahir ekseriyetinde harflerin mahreçleri ile lâzımî sıfatları bilgilerinin “kenar notları” aracılığıyla ik-mal edilerek pratik çözüm üretildiği tespit edilmiştir. Sıbyan mekteplerine mahsus resmî onaylı baskılarda dahi, bu meselelerin ihmaline dair her kademede hâkim olduğu anlaşılan genel teamüle rağmen söz konusu noksanlığın ilave notlarla giderilmeye çalışılması; en azından mezkûr neşri yapanlar tarafından, ilgili bahislerin çocuklar için bile ihmal edilemeyecek bir zorunluluk telakki edildiğini ortaya koymuştur. Mevcut şerhlere ve matbu baskılardaki derkenar notlarına karşın, uygulamada genellikle sadece ana metnin kullanılması alışkanlığının devam ettiği; böylece risâledeki eksikliğin, Kur’an eğitiminde harflerin mahreçleri ile lâzımî sıfatlarının süregelen ihmal edilme eğilimini pekiştirdiği anlaşılmıştır. Neticede tecvid öğretiminde yalnızca Tecvîd-i Karabaş’la yetinilmemesi; eserin eksik bıraktığı meselelerin şerhlerden, kenar notlarından veya diğer kaynaklardan tamamlanması gerektiği kanaatine varılmıştır.
Zitieren
APA
Kılıç, M. (2026). Tecvîd-i Karabaş’ta Harflerin Mahreçlerinin ve Lâzımî Sıfatlarının Kapsam Dışında Bırakılması Üzerine Bir Değerlendirme. Tefsir Araştırmaları Dergisi, 10(1), 215-242. https://doi.org/10.31121/tader.1827860
Vancouver
Kılıç M. Tecvîd-i Karabaş’ta Harflerin Mahreçlerinin ve Lâzımî Sıfatlarının Kapsam Dışında Bırakılması Üzerine Bir Değerlendirme. Tefsir Araştırmaları Dergisi. 2026;10(1):215-242. doi:10.31121/tader.1827860
BibTeX
@article{Kl2026,
author = {Kılıç, Mustafa},
title = {Tecvîd-i Karabaş’ta Harflerin Mahreçlerinin ve Lâzımî Sıfatlarının Kapsam Dışında Bırakılması Üzerine Bir Değerlendirme},
journal = {Tefsir Araştırmaları Dergisi},
year = {2026},
volume = {10},
number = {1},
pages = {215--242},
doi = {10.31121/tader.1827860}
}
EUVIMED