Kur’ân Tilavetinde Kelime Sonlarına Bitişen Elif-i Lâhikanın Mushaf ve Kıraat İlmi Bağlamında Analizi
Rize İlahiyat Dergisi · 20.04.2026 · (31) · 305-322
DOI: 10.32950/rid.1720040 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Rize İlahiyat Dergisi, online erschienen am 20.04.2026. Verfasst von Sedat Kaya. Die Arbeit nennt 68 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Kur’ân-ı Kerîm, hattı ve okunuşu ile ayrılmaz bir bütündür. Nüzûlünden itibaren ilahi koruma altında yazı ile satırlarda hıfzı ile sadırlarda muhafaza edilmiş mucizevi bir kitaptır. Arap lisanı üzere vahyedilmiş olan bu son ilahi mesaj, genel itibarıyla bu dilin gramer ve imla kurallarına uygunluk arz etmekle birlikte, kendine has birtakım istisnai yazı ve tilavet hususiyetlerini de barındırmaktadır. Bu özelliklerin en dikkat çekicilerinden biri, bazı kelimelerin sonuna eklenen ve tefsir, kıraat ve dilbilim literatüründe elif-i lâhika olarak isimlendirilen fazladan elif harfleridir. Kur’ân-ı Kerîm’in farklı sûrelerine dağılmış yedi özel kelimede mevcut olan bu elifler, Hz. Osman döneminde istinsah edilen ve ümmetin icmâı ile kabul gören Resmü’l-Mushaf hattı gereği metinde sabit, meşhur kıraat imamlarının rivayetlerine ve okuyuş usullerine bağlı olarak tilavet esnasında, özellikle de vasl halinde sâkıt olurlar. Kelimenin kök yapısında bulunmadığı halde Mushaf metnine kasıtlı olarak yazılmış olmaları ve kıraat vecihleri arasında farklılıklara kaynaklık etmeleri, bu konunun akademik bir perspektifle araştırılmasını gerekli kılmıştır. Bu makalenin temel gayesi, elif-i lâhikanın Kur’ân’daki yerlerini tek tek tespit etmek, Resmü’l-Mushaf’taki yazılışları ile farklı kıraatlerdeki okunuş biçimlerini karşılaştırmalı olarak ortaya koymak ve bu okunuş farklılıklarının kelimenin veya cümlenin anlamına tesir edip etmediğini derinlemesine analiz etmektir. Çalışmada ayrıca, bu ilave harflerin Mushaf’a yazılmasının ardında yatan dilsel, estetik ve tevkîfî hikmetler de etraflıca irdelenmiştir. Konu, İslâm ilim geleneğinde enine boyuna tartışılmış olsa da, kaynakların Arapça olması ve bilgilerin ilgili eserlerin farklı bölümlerinde dağınık bir şekilde yer alması, günümüz okuyucusu ve araştırmacısı için konunun bütüncül bir çerçevede kavranmasını güçleştirmektedir. Bu çalışma, söz konusu dağınık bilgileri bir araya getirerek, aralarındaki bağlantıları kurarak ve sistematik bir biçimde sunarak literatürdeki bu boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır. Araştırmanın metodolojisi, nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizine dayanmaktadır. Bu çerçevede, konunun ana kaynaklarını teşkil eden Resmü’l-Mushaf, kıraat, tefsir, tecvid ve Arap dili grameri alanlarında telif edilmiş klasik ve modern eserler titizlikle incelenmiştir. Kadim kaynaklarda dağınık halde bulunan rivayet ve analizler tespit ve tasnif edilmiş, bütüncül bir bakış açısıyla eleştirel bir senteze tabi tutulmuştur. Farklı kıraat imamlarının bu kelimeleri vakf ve vasl hallerindeki okuyuş tercihleri mukayese edilmiş, bu farklılıkların dayandığı rivayet zincirleri ve dilbilimsel gerekçeler ortaya konulmuştur. Yapılan analizler neticesinde, elif-i lâhikanın birer imla hatası veya rastlantısal bir ilave olmadığı kesin olarak anlaşılmıştır. Bu harflerin, özellikle vakf anında lafzî bir ahenk ve ritim oluşturarak Kur’ân tilavetinin estetik boyutunu zenginleştirdiği; metnin lafzî ve yazınsal i’câzına hizmet ettiği ve Resmü’l-Mushaf’ın korunmuş karakterinin somut bir yansıması olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Dolayısıyla bu elifler, Kur’ân’ın sadece manasının değil, aynı zamanda lafzının, ses yapısının ve hattının da ilahi bir tasarıma sahip olduğunun güçlü birer kanıtı olarak öne çıkmaktadır.
Zitieren
APA
Kaya, S. (2026). Kur’ân Tilavetinde Kelime Sonlarına Bitişen Elif-i Lâhikanın Mushaf ve Kıraat İlmi Bağlamında Analizi. Rize İlahiyat Dergisi, 305-322. https://doi.org/10.32950/rid.1720040
Vancouver
Kaya S. Kur’ân Tilavetinde Kelime Sonlarına Bitişen Elif-i Lâhikanın Mushaf ve Kıraat İlmi Bağlamında Analizi. Rize İlahiyat Dergisi. 2026:305-322. doi:10.32950/rid.1720040
BibTeX
@article{Kaya2026,
author = {Kaya, Sedat},
title = {Kur’ân Tilavetinde Kelime Sonlarına Bitişen Elif-i Lâhikanın Mushaf ve Kıraat İlmi Bağlamında Analizi},
journal = {Rize İlahiyat Dergisi},
year = {2026},
number = {31},
pages = {305--322},
doi = {10.32950/rid.1720040}
}
EUVIMED