EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Kur’an Tefsirinde Meânî İlmi Karînelerinin İşlevleri: et-Tahrîr ve’t-Tenvîr Bağlamında

Rıdvan Yalçın

Tefsir Araştırmaları Dergisi · 30.10.2026 · 10 (2) · 758-782

DOI: 10.31121/tader.2018806 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Tefsir Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 30.10.2026. Verfasst von Rıdvan Yalçın. Die Arbeit nennt 56 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Kur’an nassının anlaşılmasında karîneler, lafzın vaz‘î delâletinin tek başına belirleyemediği muradın muhtemel mânalar arasından tayin edilmesini ve hitabın makamla ilişkilendirilmesini sağlayan delâlet unsurlarıdır. Meânî ilmi bakımından karîneler; haber, emir ve istifham gibi üslûpların yanı sıra takdim-tehir ve tarif-tenkir gibi ifade tercihlerinin muktezâ-yı hâle bağlı olarak taşıdığı belâgat maksatlarının tespitinde belirleyici rol üstlenmektedir. Karîneye dair mevcut literatürde bu unsurlar nahiv, belâgat, fıkıh usulü ve tefsir gibi disiplinlerin konu ve yöntemleri çerçevesinde incelenmiştir. Bununla birlikte meânî ilmi karînelerinin âyetlerden murat edilen mânanın belirlenmesinde ve tef-sirde yapılan tercihlerin temellendirilmesinde üstlendiği işlevleri tefsir uygulamaları üzerinden sis-temli biçimde ele alan müstakil bir çalışma bulunmamaktadır. Nitekim tefsirlerde istifhamın inkâr veya tevbih, emrin irşad veya tehdit, haberin ise tâzim, teessüf veya medih gibi maksatlar taşıdığı belirtilmekte; ancak bu maksatlara hangi karînelerden ve nasıl bir delâlet süreciyle ulaşıldığı çoğun-lukla açıklanmamaktadır. Araştırma, İbn Âşûr’un et-Tahrîr ve’t-tenvîr adlı tefsirinde belâgat maksat-larının dayandığı karîneleri belirlemeyi ve bunların tefsirde yapılan tercihlerin gerekçelendirilmesin-deki işlevlerini açıklamayı amaçlamaktadır. Bu kapsamda eser tümevarım yöntemiyle taranmış; tes-pit edilen örnekler çözümlenerek işlevlerine göre tasnif edilmiş ve gerekli yerlerde diğer müfessirle-rin görüşleriyle karşılaştırılmıştır. Yapılan istikrâ sonucunda meânî ilmi karînelerinin anlam üzerin-deki işlevlerinin dört grupta toplandığı ve bunların dışında müstakil bir işlev üstlenen başka bir karîne türünün bulunmadığı tespit edilmiştir. Bulgular, karîne-i mânianın aslî mânanın kastedilme-sini engellediğini fakat belâgat maksadını tek başına belirlemediğini; karîne-i muayyinenin muhte-mel maksatlar arasından muradı tayin ettiğini göstermektedir. İlave anlama delâlet eden karîne, eş-değer ifade biçimleri arasındaki tercihten doğan tâzim, tahsis ve ihtimam gibi mânaları gösterirken karîne-i müekkide, yeni bir mâna meydana getirmeksizin belirlenen mânayı güçlendirmektedir. Ça-lışma, âyetlerin tefsirine dağılmış tahlilleri işlev merkezli bir tasnifte birleştirmekte ve İbn Âşûr’un karîneleri lafız, siyâk, makam ve muhatabın hâli arasında irtibat kuran delâlet vasıtaları olarak kul-landığını ortaya koymaktadır. Böylece tefsir araştırmacılarına yorumların dilsel, bağlamsal ve ma-kamsal dayanaklarını belirlemede uygulanabilir bir inceleme çerçevesi sunmaktadır.

Zitieren

APA

Yalçın, R. (2026). Kur’an Tefsirinde Meânî İlmi Karînelerinin İşlevleri: et-Tahrîr ve’t-Tenvîr Bağlamında. Tefsir Araştırmaları Dergisi, 10(2), 758-782. https://doi.org/10.31121/tader.2018806

Vancouver

Yalçın R. Kur’an Tefsirinde Meânî İlmi Karînelerinin İşlevleri: et-Tahrîr ve’t-Tenvîr Bağlamında. Tefsir Araştırmaları Dergisi. 2026;10(2):758-782. doi:10.31121/tader.2018806

BibTeX
@article{Yaln2026,
  author = {Yalçın, Rıdvan},
  title = {Kur’an Tefsirinde Meânî İlmi Karînelerinin İşlevleri: et-Tahrîr ve’t-Tenvîr Bağlamında},
  journal = {Tefsir Araştırmaları Dergisi},
  year = {2026},
  volume = {10},
  number = {2},
  pages = {758--782},
  doi = {10.31121/tader.2018806}
}
Kostenlos starten →