Söze Başlamanın Poetiği: Klasik Zaza Edebiyatında “Dibace”
Nüsha Şarkiyat Araştırmaları Dergisi · 25.06.2026 · 26 (62) · 278-292
DOI: 10.32330/nusha.1863963 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Nüsha Şarkiyat Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 25.06.2026. Verfasst von Murat Varol. Die Arbeit nennt 32 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Klasik edebiyat geleneğinde dibaceler, eserlerin başlangıç kısmında yer alan ve müellifin metne dair niyetini, şiir anlayışını, yazma gerekçesini ve okuyucuya yönelttiği mesajı ortaya koyan önemli metinlerdir. Kelime anlamı bakımından “başlangıç, mukaddime, önsöz” gibi anlamlar taşıyan dibace, klasik metinlerde yalnızca biçimsel bir giriş unsuru olarak değil, eserin anlam dünyasını açan poetik bir eşik olarak değerlendirilmelidir. Şairler, dibacelerde eserlerinin muhtevası hakkında bilgi vermekte, şiire ve söze yükledikleri değeri dile getirmekte ve kendi dünya görüşlerini, edebî duruşlarını okuyucuya sezdirmektedirler. Bu bakımdan dibaceler, müellif ile okuyucu arasında ilk temasın kurulduğu, eserin hangi niyet ve düşünce zemini üzerinde şekillendiğini gösteren önemli bölümlerdir. Klasik Zaza edebiyatı açısından bakıldığında ise dibace, daha sınırlı fakat dikkat çekici bir kullanım alanına sahiptir. Zazaca klasik eserlerin büyük çoğunluğunun dinî, didaktik ve manzum nitelik taşıması, bu eserlerin giriş bölümlerinde yer alan dibacelere de sirayet etmiştir. Mela Eziz Beki, Mela Muhammed Eliyê Huni ve Mela Muhammedê Kavari’nin eserlerinde tespit edilen dibace örneklerinde Zazacanın değeri, eserin yazılış amacı, şiirin işlevi, Hz. Peygamber sevgisi, dinî hassasiyet ve okuyucuya yöneltilen çağrı gibi temalar öne çıkmaktadır. Zazacanın korunması, yaşatılması, yazı dili olması düşüncesi de bu dibacelerin dikkat çekici yönleri arasında yer almaktadır. Dolayısıyla klasik Zaza edebiyatında dibaceler, yalnızca eserlerin giriş kısmı değil; şairlerin dil bilincini, poetik tavrını ve eseri yazma amacını görünür kılan önemli metinler olarak ele alınmalıdır.
Zitieren
APA
Varol, M. (2026). Söze Başlamanın Poetiği: Klasik Zaza Edebiyatında “Dibace”. Nüsha Şarkiyat Araştırmaları Dergisi, 26(62), 278-292. https://doi.org/10.32330/nusha.1863963
Vancouver
Varol M. Söze Başlamanın Poetiği: Klasik Zaza Edebiyatında “Dibace”. Nüsha Şarkiyat Araştırmaları Dergisi. 2026;26(62):278-292. doi:10.32330/nusha.1863963
BibTeX
@article{Varol2026,
author = {Varol, Murat},
title = {Söze Başlamanın Poetiği: Klasik Zaza Edebiyatında “Dibace”},
journal = {Nüsha Şarkiyat Araştırmaları Dergisi},
year = {2026},
volume = {26},
number = {62},
pages = {278--292},
doi = {10.32330/nusha.1863963}
}
EUVIMED