YENİ TARİHSELCİ BİÇEMBİLİM DÜZLEMİNDE KİTAB-ÜL HİYEL’İ OKUMAK
Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi · 09.06.2026 · 11 (1) · 58-80
DOI: 10.32321/cutad.1689659 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 09.06.2026. Verfasst von Taner Turan. Die Arbeit nennt 28 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
21. yüzyılda biçembilim, edebiyat ve dilbilim gibi disiplinlerle sınırlı kalmayıp sosyoloji, tarih, kültürel çalışmalar ve felsefe gibi çeşitli alanlarla etkileşime girmiş; disiplinlerarası bir yapıya bürünerek bir dönüşüm geçirmiştir. Bu dönüşüm, biçembilimin inceleme alanlarını genişletmiş; böylelikle biçembilim yalnızca bir metnin yazınsallığını tartışmak amacıyla bireysel biçem ya da estetik tercihleri inceleyen bir yöntem olmaktan uzaklaşmış ve söylemin üretildiği bağlamsal koşulları da dikkate alarak daha ayrıntılı çözümlemelere olanak sağlayan bir metin çözümleme yöntemi hâline gelmiştir. Bu bağlamda özellikle tarih söylemi, biçembilimsel araçlarla yeniden ele alınmaya başlanmış ve postmodern kuramların etkisiyle beraber, tarihin temsil biçimleri ve anlatı yapısı sorgulanabilir hâle gelmiştir. Postmodern tarih anlayışı, tarihî anlatıların sabit, nesnel ve doğrusal yapılar olmadığını vurgulamakla beraber söylemsel tercihlerle biçimlendirilmiş kurmaca anlatılar olduğunu savunur. Bu yaklaşımın etkisiyle önem kazanan yeni tarihselcilik, tarihi bir üst-anlatıdan çok metinsel ve bağlamsal bir üretim biçimi olarak kavramayı tercih eder. Bu yönüyle yeni tarihselcilik, tarih ile kurmaca arasındaki sınırların silikleştiği, tarihsel bilgi ile söylemsel yapının iç içe geçtiği bir okuma biçimi önerir. Bu teorik zemin üzerinde gelişen yeni tarihselci biçembilim, tarihsel sözcenin biçemsel stratejilerle nasıl üretildiğini ve söylem içindeki tarih-iktidar ilişkilerini çözümlemeyi, tarih söyleminin hem biçem hem de anlam üzerindeki etkisini ortaya koymayı amaçlar. Bu çalışmada, Busse’nin yeni tarihselci biçembilim dâhilinde geliştirdiği görüşler esas alınarak İhsan Oktay Anar’ın Kitab-ül Hiyel adlı postmodern anlatısı şu üç düzeyde incelenmiştir: Sözcük, cümle ve söylem. Sözcük düzeyinde tarihsel ortam yaratımına katkı sağlayan tarihsel dönem sapmaları ve birleşik isim kullanımları; cümle düzeyinde ise “naklettiğine göre” gibi epistemik kiplik taşıyan sabit kalıplar üzerinden kurmaca-tarih ilişkisi analiz edilmiştir. Söylem düzeyinde ise birer söylembirim olarak anlatıdaki temel anlamın öncelenmesine olanak sağlayan “iktidar taşı”, “yılan” ve “kör kuyu” metaforları tarihsel öznenin iktidar karşısında nasıl nesneleştiğinin bir göstereni olarak ele alınmış ve Foucaultcu bir perspektifte tartışılmıştır. Böylelikle bu çalışma, yeni tarihselci biçembilimin Türk edebiyatı metinlerinde kullanılabilirliğini gösteren bir örnek olarak en temelde postmodern tarih anlatılarının biçembilimsel çözümlemesine katkı sunmayı amaçlamıştır.
Zitieren
APA
Turan, T. (2026). YENİ TARİHSELCİ BİÇEMBİLİM DÜZLEMİNDE KİTAB-ÜL HİYEL’İ OKUMAK. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 11(1), 58-80. https://doi.org/10.32321/cutad.1689659
Vancouver
Turan T. YENİ TARİHSELCİ BİÇEMBİLİM DÜZLEMİNDE KİTAB-ÜL HİYEL’İ OKUMAK. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi. 2026;11(1):58-80. doi:10.32321/cutad.1689659
BibTeX
@article{Turan2026,
author = {Turan, Taner},
title = {YENİ TARİHSELCİ BİÇEMBİLİM DÜZLEMİNDE KİTAB-ÜL HİYEL’İ OKUMAK},
journal = {Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi},
year = {2026},
volume = {11},
number = {1},
pages = {58--80},
doi = {10.32321/cutad.1689659}
}
EUVIMED