İslam Sanatında İdeal Bir Mekân: Türk Bahçeleri
İSTEM · 30.06.2026 · (47) · 115-136
DOI: 10.31591/istem.1870733 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift İSTEM, online erschienen am 30.06.2026. Verfasst von Mustafa Uğur Karadeniz. Die Arbeit nennt 42 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Çalışma, İslam estetik düşüncesi içinde bahçe kavramını merkeze alarak Türk bahçelerini “ideal mekân” kategorisinde ele almaktadır. Buna göre bahçe, İslam sanatlarında temsil edilen bir motif olmanın ötesinde, farklı sanat dallarını biçimlendiren bir modeldir. Bahçeye mimarî, şiir, minyatür, halı sanatı ve tasavvufî düşünceyi kapsayan disiplinlerarası bir perspektifle yaklaşılmaktadır. Çalışma, yalnızca betimleyici bir sanat tarihi metni olmanın ötesine geçerek estetik ilke, kozmik uyum, tabiat–insan–tanrı ilişkisi ekseninde bir kavramsal çerçeve kurmaya çalışmaktadır. İslam bahçesi sadece fiziksel bir alan olarak değil, tanrı-insan-tabiat ilişkisini temel alan ideal bir mekân biçiminde tanımlanmaktadır. Bahçe kültürünün Osmanlı toplumundaki yeri, klasik Türk şiirine yansıması, minyatürlerdeki tasvirler ve halı sanatındaki izdüşümleri ile ilişkilendirilerek konunun kültürel derinliği ortaya konulmaya çalışılmaktadır. Ayrıca bahçe kültürünün Osmanlı toplumundaki yeri; şiir, minyatür ve süsleme sanatları üzerinden incelenerek bahçenin estetik sürekliliği ortaya konulmaktadır. Türk bahçe modelinin kendine özgü esnek ve değişimi esas alan yapısı, Batı ve İran modelleriyle kıyaslanarak özgünlüğü öne çıkarılmaktadır. İslam bahçelerinin yaygın örnekleriyle genellikle ilişkilendirilen katı geometrik ve kapalı modellerin aksine, Türk bahçeleri asimetriye, açıklığa, topografik uyuma ve sınırlı insan müdahalesine sahip olmakla tanınır. Türk bahçelerini, literatürde baskın olan İran (çâr-bâğ) modelinden ayıran “asimetri”, “topografyaya uyum” ve “dışa dönüklük” gibi özellikler, bahçenin “dinginlik” ve “kozmik uyum”un mekânı olarak tanımlanmasını kolaylaştırmaktadır. Sonuç olarak Türk bahçeleri, İslam estetiğinin temel ilkelerini somutlaştıran, insan ile tabiat arasında dengeli bir ilişki kuran ve farklı sanat dallarına kaynaklık eden bütüncül bir estetik model olarak değerlendirilmektedir. Bu açıdan Türk bahçelerinin İslam sanatları içindeki konumu yeniden değerlendirilmeli ve bu bahçelerin estetik kuram açısından merkezî bir öneme sahip olduğu düşünülmelidir.
Zitieren
APA
Karadeniz, M. U. (2026). İslam Sanatında İdeal Bir Mekân: Türk Bahçeleri. İSTEM, 115-136. https://doi.org/10.31591/istem.1870733
Vancouver
Karadeniz MU. İslam Sanatında İdeal Bir Mekân: Türk Bahçeleri. İSTEM. 2026:115-136. doi:10.31591/istem.1870733
BibTeX
@article{Karadeniz2026,
author = {Karadeniz, Mustafa Uğur},
title = {İslam Sanatında İdeal Bir Mekân: Türk Bahçeleri},
journal = {İSTEM},
year = {2026},
number = {47},
pages = {115--136},
doi = {10.31591/istem.1870733}
}
EUVIMED