EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Makine Çevirisinin Metaforlarla İmtihanı: Google Çeviri Örnekleminde Türkçe Deyimler

Yahya Kemal Beyitoğlu

Edebî Eleştiri Dergisi · 25.03.2026 · 10 (1) · 76-95

DOI: 10.31465/eeder.1807832 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Edebî Eleştiri Dergisi, online erschienen am 25.03.2026. Verfasst von Yahya Kemal Beyitoğlu. Die Arbeit nennt 26 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

Bu çalışma, yapay zekâ tabanlı makine çevirisi (MÇ) sistemlerinin, dilin en soyut ve kültürel katmanını oluşturan metaforik yapılarla karşılaştığındaki başarısını, Google Çeviri özelinde incelemektedir. Deyimler, insan bilişinin temel ögelerinden olan metaforik düşüncenin dilde somutlaştığı alanlardan biridir. Ancak kurallara ve kalıplara dayalı öğrenen MÇ sistemleri için bu yapılar, sözcüklerin birebir anlamlarının ötesine geçmeyi gerektiren gerçek bir “imtihan” niteliğindedir. Çalışmada; metaforik evrensellik, kültürel ve tarihî derinliğe sahip olma gibi yönlerden farklı zorluk seviyelerine sahip Türkçe deyimler, Google Çeviri aracılığıyla İngilizceye çevrilmiş; elde edilen sonuçlar anlamsal opaklık, kültüre özgülük ve somutlaştırma ölçütlerine göre çözümlenmiştir. “Pireyi deve yapmak”, iğne ile kuyu kazmak”, “dananın kuyruğu kopmak”, “hık mık etmek”, “havanda su dövmek”, “pire için yorgan yakmak”, “mercimeği fırına vermek”, “yüz surat davul derisi”, “baklayı ağzından çıkarmak”, “dereyi görmeden paçaları sıvamak”, “atı alan Üsküdar’ı geçti”, “lâmı cimi yok”, “gönlünü çalmak”, “kulak asmak”, “ağzı açık ayran delisi”, “burun bükmek”, “ağız dil vermemek”, “ağzı açık kalmak”, “evde kalmak”, “her boyaya girip çıkmak” deyimlerinin incelenmesiyle elde edilen bulgular, MÇ sisteminin evrensel metaforlarda ve sık tekrarlanan kalıplarda şaşırtıcı bir başarı sergilerken anlamsal olarak opak ve kültüre özgü ifadelerde metaforu çözemeyerek anlamsız sonuçlar ürettiğini ortaya koymaktadır.

Zitieren

APA

Beyitoğlu, Y. K. (2026). Makine Çevirisinin Metaforlarla İmtihanı: Google Çeviri Örnekleminde Türkçe Deyimler. Edebî Eleştiri Dergisi, 10(1), 76-95. https://doi.org/10.31465/eeder.1807832

Vancouver

Beyitoğlu YK. Makine Çevirisinin Metaforlarla İmtihanı: Google Çeviri Örnekleminde Türkçe Deyimler. Edebî Eleştiri Dergisi. 2026;10(1):76-95. doi:10.31465/eeder.1807832

BibTeX
@article{Beyitolu2026,
  author = {Beyitoğlu, Yahya Kemal},
  title = {Makine Çevirisinin Metaforlarla İmtihanı: Google Çeviri Örnekleminde Türkçe Deyimler},
  journal = {Edebî Eleştiri Dergisi},
  year = {2026},
  volume = {10},
  number = {1},
  pages = {76--95},
  doi = {10.31465/eeder.1807832}
}
Kostenlos starten →