EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Mitolojik Bir Simgesel Örüntü: Ağaç, Kuş ve Yılan Üçlemesi

Şahin Bütüner

AKRA KÜLTÜR SANAT VE EDEBİYAT DERGİSİ · 28.05.2026 · 14 (39) · 7-34

DOI: 10.31126/akrajournal.1929398 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift AKRA KÜLTÜR SANAT VE EDEBİYAT DERGİSİ, online erschienen am 28.05.2026. Verfasst von Şahin Bütüner. Die Arbeit nennt 41 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

İnsanlık tarihi boyunca söylenegelen halk anlatılarında dikkat çeken önemli bir konulardan biri ağaç-kuş-yılan mitolojik simgelsel örüntüsüdür. Bu örüntü, dünya üzerindeki pek çok milletin kültüründe olduğu gibi Türklerin geleneksel dünya görüşünde de yer edinmiş; mit, destan, masal gibi sözlü anlatıların yanı sıra mimari, resim ve giyim kuşam gibi çeşitli sanat alanlarında motif olarak yeniden üretilmiştir. Türk anlatı geleneğinde ağaç, kartal ve yılandan oluşan bu mitolojik örüntü, Oğuz Kağan Destanı’ndan itibaren farklı biçimlerde varlığını sürdürmüştür. Tarihsel süreç içinde ağaç imgelemi gök ağacı, kavak ağacı, dünya ağacı adlarıyla anlatılarda yer alırken; kuş imgelemi bazen kartal, bazen Anka kuşu, bazen de kuzgun olarak yer alır; yılan imgelemi ise yılan ya da ejderha ismiyle anılmıştır. Bu mitolojik unsurların bir arada bulunması ilk bakışta tesadüfî gibi görünse de aslında birbiriyle bağlantılı, bütüncül bir örüntü oluşturmaktadır. Bu çalışmada, geçmişten günümüze tekrar eden ağaç-kuş-yılan mitolojik örüntüsü, “folklor merkezli mitolojik okuma yöntemi” ile analiz edilmektedir. Bu yöntemden kasıt, mitolojik unsurları yalnızca tarihsel veya karşılaştırmalı dinler tarihi perspektifiyle değil, doğrudan Türk halk anlatılarının (destan, efsane, masal, halk hikâyesi) kendi bağlamı içinde, folklorik malzemenin biçim ve işlevini merkeze alarak okumaktır. Mit ve mitolojiye ait unsurlar birer folklor malzemesi, kültürel bir üründür ve içinde bulunduğu toplumun geleneksel dünya görüşünü yansıtır. Bu bağlamda çalışmanın amacı, destan, efsane, masal gibi anlatılarda tespit edilen ağaç, kuş, yılan üçlemesi üzerinden Türk toplumunun geleneksel dünya görüşü hakkında bilgi sahibi olmaktır. Türk anlatılarında (özellikle masallar ve destanlarda) betimlenen ağaç-kuş-yılan mitolojik örüntüsü, şamanın erginlenme törenlerine benzeyen bir yapı sergiler. Bu örüntüde ağaç, üç dünyayı bir arada tutan kozmik bir varlıktır; ağaç üzerinde yaşayan kartal, anlatılarda kahramana yardım eden mitolojik bir kuştur; yılan ise kartalın yavrularını yemek isteyen hasım bir mitolojik varlıktır. Türk mitolojisinde ağaç-kartal-yılan düşüncesi, doğum, yaşam ve ölümün sembolü olarak dönemin sanatsal anlayışına göre yeniden kurgulanmış ve günümüze kadar ulaşan önemli bir sanatsal kompozisyon hâline gelmiştir.

Zitieren

APA

Bütüner, Ş. (2026). Mitolojik Bir Simgesel Örüntü: Ağaç, Kuş ve Yılan Üçlemesi. AKRA KÜLTÜR SANAT VE EDEBİYAT DERGİSİ, 14(39), 7-34. https://doi.org/10.31126/akrajournal.1929398

Vancouver

Bütüner Ş. Mitolojik Bir Simgesel Örüntü: Ağaç, Kuş ve Yılan Üçlemesi. AKRA KÜLTÜR SANAT VE EDEBİYAT DERGİSİ. 2026;14(39):7-34. doi:10.31126/akrajournal.1929398

BibTeX
@article{Btner2026,
  author = {Bütüner, Şahin},
  title = {Mitolojik Bir Simgesel Örüntü: Ağaç, Kuş ve Yılan Üçlemesi},
  journal = {AKRA KÜLTÜR SANAT VE EDEBİYAT DERGİSİ},
  year = {2026},
  volume = {14},
  number = {39},
  pages = {7--34},
  doi = {10.31126/akrajournal.1929398}
}
Kostenlos starten →