Osmanlı Taşrasında Eğitim Finansmanında Yerel Dayanışma: Perşembelik Geleneği
Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi · 28.06.2026 · 13 (1) · 23-36
DOI: 10.30803/adusobed.1844745 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, online erschienen am 28.06.2026. Verfasst von Berna Torkak. Die Arbeit nennt 51 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışmanın amacı, Osmanlı taşrasında yaygın bir yerel dayanışma pratiği olan Perşembelik geleneğini sosyal yardımlaşma ve eğitim tarihi bağlamında ele alarak, sıbyan mekteplerinin malî sürdürülebilirliğindeki işlevini ortaya koymaktır. Çalışmanın temel hedefi, Perşembeliği yalnızca bireysel hayır anlayışı çerçevesinde değerlendiren bir uygulama olarak değil, yerel düzeyde kurumsal nitelik kazanan bir finansman ve dayanışma modeli olarak analiz etmektir. Araştırma nitel yöntem çerçevesinde yürütülmüş; arşiv belgeleri ile sözlü tarih ve mahallî anlatılar birlikte değerlendirilmiştir. Başlıca kaynak grubunu Osmanlı Arşivi’nde yer alan XIX. yüzyıla ait Evkaf Defteri oluşturmakta olup, özellikle H. 1269/M. 1853 tarihli kayıtlar esas alınarak Aydın Sancağı’na bağlı Ödemiş kazasındaki sıbyan mektepleri örneklem olarak incelenmiştir. Ayrıca Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi’nde muhafaza edilen Hurufat Defterleri ile Perşembelik geleneğine ilişkin anlatılar ve telif-tetkik eserlerden istifade edilmiştir. Elde edilen bulgular, incelenen mekteplerin önemli bir kısmında öğretmen maaşlarının ve eğitim faaliyetlerinin Pençşenbelik adı altında öğrencilerden toplanan düzenli katkılar yoluyla sürdürüldüğünü göstermektedir. Bu durum, Perşembeliğin Osmanlı taşrasında geçici bir uygulama olmaktan ziyade, süreklilik arz eden yerel bir finansman mekanizması olarak işlediğini ortaya koymaktadır. Dolayısıyla Perşembelik geleneği, Osmanlı taşrasında sosyal dayanışma, eğitim ve yerel ekonomi arasındaki ilişkiyi görünür kılan bir uygulama olarak sosyal ve eğitim tarihine önemli bir katkı sunmaktadır.
Zitieren
APA
Torkak, B. (2026). Osmanlı Taşrasında Eğitim Finansmanında Yerel Dayanışma: Perşembelik Geleneği. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(1), 23-36. https://doi.org/10.30803/adusobed.1844745
Vancouver
Torkak B. Osmanlı Taşrasında Eğitim Finansmanında Yerel Dayanışma: Perşembelik Geleneği. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2026;13(1):23-36. doi:10.30803/adusobed.1844745
BibTeX
@article{Torkak2026,
author = {Torkak, Berna},
title = {Osmanlı Taşrasında Eğitim Finansmanında Yerel Dayanışma: Perşembelik Geleneği},
journal = {Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi},
year = {2026},
volume = {13},
number = {1},
pages = {23--36},
doi = {10.30803/adusobed.1844745}
}
EUVIMED