İbrahim Mardînî’nin Türkçe Siyaset Risalesi: Âdâbu’l-Mülûku Zebân-ı Türkî-i Rûm Üzere Anlatmak
Dil ve Edebiyat Araştırmaları · 21.03.2026 · (33) · 313-328
DOI: 10.30767/diledeara.1869719 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Dil ve Edebiyat Araştırmaları, online erschienen am 21.03.2026. Verfasst von Elmin Aliyev. Die Arbeit nennt 24 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Osmanlı siyaset düşüncesinin az bilinen metinlerinden birine odaklanan bu makalenin konusunu, İbrahim b. Ahmed el-Mardînî’nin (ö. 1015/1606-1607’den sonra) Âdâbu’l-mülûk ve’l-hükkâm adlı Türkçe risalesi oluşturmaktadır. Çalışmada, risalenin yazma nüshası hem kodikolojik özellikleri hem de müellifin kimliği bağlamında ele alınmış; Sultan I. Ahmed devrinde (1603-1617) kaleme alınan risale ile Musul kadılığı görevinde buluna müellifine dair tarihsel veriler sistemleştirilmiştir. Makale, Âdâbu’l-mülûk’un muhteva ve kurgu bakımından Kınalızâde Ali Çelebi’nin Ahlâk-ı Alâî adlı eserine dayandığını ortaya koymakta; bu eserin özellikle ikinci ve üçüncü bölümlerinden bazı kısımların telhîs edilerek müstakil bir risale formuna dönüştürüldüğünü göstermektedir. Bu bağlamda metin, klasik telif geleneği içinde ihrâc/istihrâc ve intihâb yöntemleri çerçevesinde değerlendirilmekte; anakronik bir intihal kavramsallaştırmasının sorunlu olacağı vurgulanmaktadır. Ayrıca çalışmada, risalenin “zebân-ı Türkî-i Rûm” vurgusu üzerinden dil-siyaset ilişkisi analiz edilmekte; Mardînî’nin bilinçli Türkçe tercihi, Osmanlı entelektüel kimliği ve siyasal meşruiyet söylemi bağlamında tartışılmaktadır. Sonuç olarak Âdâbu’l-mülûk, Ahlâk-ı Alâî geleneğine eklemlenen, ancak kapsamı daraltarak hükümdarlık âdâbına odaklanan ve dönemin siyasal-toplumsal meselelerine eleştirel göndermeler içeren bir siyasetnâme örneği olarak konumlandırılmaktadır.
Zitieren
APA
Aliyev, E. (2026). İbrahim Mardînî’nin Türkçe Siyaset Risalesi: Âdâbu’l-Mülûku Zebân-ı Türkî-i Rûm Üzere Anlatmak. Dil ve Edebiyat Araştırmaları, 313-328. https://doi.org/10.30767/diledeara.1869719
Vancouver
Aliyev E. İbrahim Mardînî’nin Türkçe Siyaset Risalesi: Âdâbu’l-Mülûku Zebân-ı Türkî-i Rûm Üzere Anlatmak. Dil ve Edebiyat Araştırmaları. 2026:313-328. doi:10.30767/diledeara.1869719
BibTeX
@article{Aliyev2026,
author = {Aliyev, Elmin},
title = {İbrahim Mardînî’nin Türkçe Siyaset Risalesi: Âdâbu’l-Mülûku Zebân-ı Türkî-i Rûm Üzere Anlatmak},
journal = {Dil ve Edebiyat Araştırmaları},
year = {2026},
number = {33},
pages = {313--328},
doi = {10.30767/diledeara.1869719}
}
EUVIMED