EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

USUL-İ CEDİT EĞİTİM SİSTEMİNİN PEDAGOJİK REHBERİ: İSMAİL GASPIRALI'NIN “REHBER-İ MUALLİMÎN” RİSÂLESİ

Ahmet Ömer Yazıcıoğlu

Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi · 31.05.2026 · 8 (17) · 695-718

DOI: 10.53718/gttad.1825439 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, online erschienen am 31.05.2026. Verfasst von Ahmet Ömer Yazıcıoğlu. Die Arbeit nennt 27 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitieren

Abstract (Originalsprache)

Rusya Müslümanları arasında 1883’te yayın hayatına başlayan Tercüman gazetesiyle ortaya çıkıp matbuatın yaygınlaşmasıyla beraber tüm Türk Dünyasına yayılan Ceditçilik; edebiyatta, sanatta, basında ve toplumsal yaşamın her alanında etkisini göstermiştir. Toplumsal bir terakki hareketi olan Ceditçiliğin temellerini atan ve yaygınlaşmasını sağlayan ana unsur, usul-i cedit okulları olmuştur. Gaspıralı’nın uğruna hayatını vakfettiği bu okullar, sistematik bir yapı içinde modern eğitimin yaygınlaşmasını sağlamış, Rusya Müslümanları arasında zihinsel ve kültürel bir uyanışın öncüsü olmuştur. Eğitimde klasikleşen, yerinde sayan, köhne ve alışılmışın ötesine geçemeyen anlayışı ıslah etmek isteyen bu yeni sistem, çağın gerekliliklerini fark eden, millî kimliği koruyarak modernleşmeyi hedefleyen bir düşünce oluşturmuştur. Bu çalışmanın amacı, İsmail Gaspıralı’nın Rehber-i Muallimîn Yaki Muallimlere Yoldaş risâlesini usul-i cedit eğitiminin fikrî, metodolojik ve pedagojik temelleri bakımından incelemektir. Çalışma, betimleyici-tarihsel yaklaşım ve metin analizi yöntemiyle hazırlanmış olup risâlenin dönemin eğitim anlayışı içindeki yerini, işlevini ve Türk eğitim tarihindeki özgün konumunu ortaya koymayı hedeflemektedir. Gaspıralı’nın eğitim anlayışı, yalnızca bir öğretim metodu değil, aynı zamanda bir zihniyet dönüşümünün sembolüdür. Ona göre modernleşme, Batı taklitçiliği değil; İslâm’ın öz değerlerini, ahlâkî ilkelerini ve Türk toplumunun kültürel mirasını koruyarak yenilenmektir. Türk Dünyasının birçok yerinden, başta Kırım olmak üzere Kazan, Ufa ve Kafkasya’da kısa sürede yaygınlaşan usul-i cedit okullarının işleyişini öğrenmek isteyen bazı münevverlerin bu okulları ziyaret etme imkânı olmuştur. Ancak bu imkâna sahip olamayanlar için Gaspıralı, 1898’de Rehber-i Muallimîn Yaki Muallimlere Yoldaş risâlesini kaleme almış ve bu eseri usul-i cedit eğitiminin rehber kitabı olarak yayımlamıştır. Risâlede, eski medrese sisteminde görülen ezbere dayalı öğretim ve verimsiz yöntemler eleştirilmiş; fonetik yöntem (usul-i savtî), tedricî öğretim, ders süreleri, öğretmen-öğrenci ilişkisi ve sınıf disiplini gibi konular ayrıntılı biçimde açıklanmıştır. Gaspıralı, eğitimin amacını bireysel bilgi kazandırmakla sınırlamaz; onu toplumun fikrî, iktisadî ve ahlâkî gelişiminin temeli olarak değerlendirir. Rehber-i Muallimîn’de yer alan öğretmen yetiştirme ilkeleri, meslekî sorumluluk vurgusu, eğitimin planlı yürütülmesi ve okulun fizikî koşullarına dair öneriler, dönemin pedagojik literatüründe özgün bir konuma sahiptir. Gaspıralı, öğrencilerin beş yılda öğrenebileceği bilgiyi iki veya üç yılda edinebileceğini ileri sürmüş; bunun için sistemli, sade, anlaşılır ve ana dilde yürütülen bir öğretimi savunmuştur. Bununla birlikte risâle, muallimlere yalnızca teknik bilgiler sunmakla kalmaz; onların meslek ahlâkını, öğrenciyi tanıma kabiliyetini ve sabır, adalet, merhamet gibi insani erdemleri de geliştirmeyi hedefler. Bu yönüyle Gaspıralı’nın çalışması, modern pedagojinin temel ilkeleriyle uyumlu bir yapı sergiler. Eğitimde gözleme dayalı yöntem, aşamalı öğretim, öğrenci merkezlilik ve öğretmenin rehber konumuna vurgu, risâlede sistemli bir biçimde açıklanmıştır. Ayrıca eserdeki örnek ders planları, haftalık çizelgeler ve öğretim araçlarına ilişkin öneriler, dönemin Rusya Müslümanları arasında kurumsal bir öğretmen eğitimi fikrinin doğuşuna zemin hazırlamıştır.

Zitieren

APA

Yazıcıoğlu, A. Ö. (2026). USUL-İ CEDİT EĞİTİM SİSTEMİNİN PEDAGOJİK REHBERİ: İSMAİL GASPIRALI'NIN “REHBER-İ MUALLİMÎN” RİSÂLESİ. Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi, 8(17), 695-718. https://doi.org/10.53718/gttad.1825439

Vancouver

Yazıcıoğlu AÖ. USUL-İ CEDİT EĞİTİM SİSTEMİNİN PEDAGOJİK REHBERİ: İSMAİL GASPIRALI'NIN “REHBER-İ MUALLİMÎN” RİSÂLESİ. Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi. 2026;8(17):695-718. doi:10.53718/gttad.1825439

BibTeX
@article{Yazcolu2026,
  author = {Yazıcıoğlu, Ahmet Ömer},
  title = {USUL-İ CEDİT EĞİTİM SİSTEMİNİN PEDAGOJİK REHBERİ: İSMAİL GASPIRALI'NIN “REHBER-İ MUALLİMÎN” RİSÂLESİ},
  journal = {Genel Türk Tarihi Araştırmaları Dergisi},
  year = {2026},
  volume = {8},
  number = {17},
  pages = {695--718},
  doi = {10.53718/gttad.1825439}
}
Kostenlos starten →