EUVIMEDEUVIMED entdecken
Crossref

Tefsirlerde Cehennemin Algı ve Şuur Sahibi Bir Varlık Olup Olmaması Hakkında Bir İnceleme

Sema Ünal

Harran Theology Journal · 15.06.2026 · (55) · 284-304

DOI: 10.30623/hij.1854730 ↗

Kurz gefasst

Fachartikel in der Zeitschrift Harran Theology Journal, online erschienen am 15.06.2026. Verfasst von Sema Ünal. Die Arbeit nennt 46 Literaturangaben.

AbstractBibliografische AngabenZitierenVerwandte Studien

Abstract (Originalsprache)

İslam inanç esaslarından biri olan âhiret hayatının en temel unsurlarından biri kuşkusuz cehennemdir. Allah Teâlâ Kur’ân’da cehennemi sadece bir azap menzili olarak değil aynı zamanda kendine has algı ve tepkileri olan bir varlık olarak takdim etmektedir. Esasen Kur’ân-ı Kerîm’de cehennemle ilgili âyetlerin büyük bir kısmında cehennem ehlinin kimlikleri, yanlış inançları ve cezayı hak eden ameller konu edilirken; sınırlı sayıdaki bazı âyetlerde ise cehennemin bizzat kendi mahiyetine dair ontolojik ve psikolojik özellikler anlatılmaktadır. Söz konusu âyetlerde cehennem; görme, sesini duyurma (zefîr ve şehîk) ve dokunma gibi belirli duyu organlarına nispet edilmekte; ayrıca öfkelenme, gözetleme, kuşatıcı olma, hitaba muhatap olma, kâfirleri bir anne gibi kucaklama (hâviye) ve kalplerdeki niyetlere muttali olma gibi doğrudan şuurlu bir varlığın melekeleriyle sunulmaktadır. Bu verileri destekleyen sahih hadis rivayetlerinde de cehennemin fiziksel duyularının, konuşma kabiliyetinin ve hatta Allah ile olan diyaloğunun varlığına dair açık beyanlar bulunmaktadır. Bu çalışma, cehennemin algılı ve şuurlu bir varlık olup olmadığı meselesini, tefsir geleneğindeki temel yaklaşımlar üzerinden analiz etmeyi amaçlamaktadır.Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi kullanılmış; konuyla ilgili seçilmiş âyetler tefsir geleneğinin teşekkül sürecinden günümüze kadar uzanan klasik, modern ve çağdaş dönemlerin önde gelen müfessirleri örnekleminde karşılaştırmalı tefsir metoduyla incelenmiştir. Makalenin temel problematiğini, müfessirlerin cehennemin algı ve şuurundan bahseden âyetleri hakikat ve mecaz şeklinde iki farklı perspektiften değerlendirmeleri oluşturmaktadır. Bir grup müfessir, aklî ve dilsel gerekçelerden hareketle bu ifadeleri teşhis, istiâre ve temsil gibi edebî sanatlar çerçevesinde sembolik anlatımlar olarak yorumlamakta; âyetlerin asıl amacının cehennemin dehşetini zihinlerde canlandırmak olduğunu savunmaktadır. Buna karşın literatürdeki ağırlıklı eğilim, lafızların zahirini ve bazı dilsel karineleri esas alarak, “Herşeyi konuşturan Allah bizi de konuşturdu” âyetinde de belirtildiği üzere ilahî kudretin her varlığa mahsus bir idrak seviyesi yaratabileceğinin mümkün olduğu ilkesinden hareketle bu vasıfları hakiki manada kabul etmektedir. Araştırma sonucunda, cehennemi algı ve şuur sahibi bir varlık olarak kabul eden müfessirlerin yaklaşımının; metinsel bütünlük, dilbilimsel tutarlılık ve Kur’ân’ın genel varlık tasavvuru açısından daha güçlü delillere sahip olduğu tespit edilmiştir. İnceleme neticesinde cehennemin sadece bir cezalandırma mekânı değil; duygu, algı ve irade sahibi heybetli bir varlık olduğu kanaatine varılmıştır. Ancak bu şuurun mahiyeti, insan idrakini ve dünyevî tecrübeyi aşan gaybî bir vasıf olarak nitelendirilmiş; mahiyetinin ancak âhiret yurdunda tam manasıyla kavranabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmanın özgün olmasının sebebi konuya literatürde bilgimiz dahilinde daha önce rastlanmayan yenilikçi bir bakış açısı getirmesidir.

Zitieren

APA

Ünal, S. (2026). Tefsirlerde Cehennemin Algı ve Şuur Sahibi Bir Varlık Olup Olmaması Hakkında Bir İnceleme. Harran Theology Journal, 284-304. https://doi.org/10.30623/hij.1854730

Vancouver

Ünal S. Tefsirlerde Cehennemin Algı ve Şuur Sahibi Bir Varlık Olup Olmaması Hakkında Bir İnceleme. Harran Theology Journal. 2026:284-304. doi:10.30623/hij.1854730

BibTeX
@article{nal2026,
  author = {Ünal, Sema},
  title = {Tefsirlerde Cehennemin Algı ve Şuur Sahibi Bir Varlık Olup Olmaması Hakkında Bir İnceleme},
  journal = {Harran Theology Journal},
  year = {2026},
  number = {55},
  pages = {284--304},
  doi = {10.30623/hij.1854730}
}
Kostenlos starten →