Îcâz Tasnifinde “Îcâz-ı Sükût”un Üçüncü Bir Alt Başlık Olarak Değerlendirilme İhtimali
İlahiyat Tetkikleri Dergisi · 30.04.2026 · (66) · 73-92
DOI: 10.29288/ilted.1789112 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift İlahiyat Tetkikleri Dergisi, online erschienen am 30.04.2026. Verfasst von Ahmet Gür. Die Arbeit nennt 82 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Belâgat ilmi, Arap dili ve edebiyatında sözün bağlama uygun kullanımını inceleyen temel ilimlerden biridir. Bu ilmin meânî dalı ise mukteza-i hal ilkesini esas almakta ve ifade biçimlerini bu ilke doğrultusunda incelemektedir. Îcâz da bu çerçevede bir anlam ve içeriğin en az lafızla ifade edilmesini esas alan temel konulardan biri olarak yer almaktadır. Klasik belâgat literatüründe söylenmeyen unsur üzerinden anlam üretimi çoğunlukla hazif merkezli îcâz anlayışı içinde değerlendirilmiş ve suskunluk hâllerine dair örnekler ise îcâz tasnifi içinde müstakil bir başlık olarak kavramsallaştırılmamıştır. Bu çalışma, Hicrî II. asırdan VIII. asra kadar uzanan süreçte klasik belâgat metinlerinde sükûtla irtibatlandırılabilecek işaret ve tespitleri inceleyerek sükût olgusunu özellikle îcâz ve hazif ilişkisi bağlamında ele almayı amaçlamaktadır. Bu çerçevede âyet ve hadis merkezli örnekler üzerinden yapılan analizlerde sükûtun yalnızca ahlâkî bir tutum olarak değil karîne ve muktezây-ı hâl çerçevesinde işleyen muhatap merkezli bir anlam yönlendirme stratejisi olarak ortaya çıktığı gösterilmektedir. Arap nesri ve şiirindeki sükût örnekleri ise çalışmanın kapsamı dışında bırakılmıştır. Elde edilen bulgular, hazif ile sükûtun aynı anlam zemininde işlediğini ancak karînenin kullanım biçimi ve beyanın seyri bakımından farklı görünümler sergilediğini ortaya koymaktadır. Hazif, lafız içi eksiltme yoluyla muhatabın zihninde mananın takdir edilmesini ve tamamlanmasını esas alırken sükût ise beyanın belirli bir noktada kesilmesi suretiyle karîne ve muktezây-ı hâl çerçevesinde muhatabın dikkatini metnin ya da olayın merkezî anlamına yöneltmektedir. Bu doğrultuda makale, sükûtu hazif merkezli îcâz işleyişi içinde ayırt edici bir görünüm olarak ele almaktadır. Bu tür suskunluk biçimlerinin îcâz tasnifi içinde üçüncü bir başlık olarak “îcâz-ı sükût” kavramı altında incelenebileceğini bir kavramsal teklif olarak ileri sürmektedir.
Zitieren
APA
Gür, A. (2026). Îcâz Tasnifinde “Îcâz-ı Sükût”un Üçüncü Bir Alt Başlık Olarak Değerlendirilme İhtimali. İlahiyat Tetkikleri Dergisi, 73-92. https://doi.org/10.29288/ilted.1789112
Vancouver
Gür A. Îcâz Tasnifinde “Îcâz-ı Sükût”un Üçüncü Bir Alt Başlık Olarak Değerlendirilme İhtimali. İlahiyat Tetkikleri Dergisi. 2026:73-92. doi:10.29288/ilted.1789112
BibTeX
@article{Gr2026,
author = {Gür, Ahmet},
title = {Îcâz Tasnifinde “Îcâz-ı Sükût”un Üçüncü Bir Alt Başlık Olarak Değerlendirilme İhtimali},
journal = {İlahiyat Tetkikleri Dergisi},
year = {2026},
number = {66},
pages = {73--92},
doi = {10.29288/ilted.1789112}
}
EUVIMED