Türk Sanat Eserlerinde Görülen Halhal, Kökeni ve Kültürel Özellikleri
Sanat Tarihi Dergisi · 21.07.2026 · 35 (1) · 389-413
DOI: 10.29135/std.1840475 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Sanat Tarihi Dergisi, online erschienen am 21.07.2026. Verfasst von Yasemin Tepe und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 76 Literaturangaben. Gefördert von: yok.
Abstract (Originalsprache)
Halhal, ilk çağlardan beri insanlar tarafından kullanılan bir takı olmuştur. Antik Yunan, Mısır, İran, Arap Yarımadası, Hindistan, Asya ve Anadolu medeniyetlerinde kullanılan halhallar, erkek ve kadınların ayaklarında estetik, kültürel ve simgesel manalara gelecek şekilde yer almıştır. Kıymetli madenlerden yapılan halhallar, mitolojilerde kutsiyeti simgelemiş; ilerleyen dönemlerde aidiyeti ifade etmek adına kölelik ile bağdaştırılarak sınıfsal farklılıkların varlığını ortaya çıkarmıştır. Kadınların ayaklarında süslenmeyi tamamlayan halhalların bazı toplumlarda tılsım görevi görerek iyileştirici etkisinin olduğuna inanılmış; bu takılar büyü, dini ritüel ve özel danslarda da kullanılmıştır. Türk kültür ve sanatında halhalın daha çok kutsallıkla ilişkilendirilip aidiyet sembolü olarak öne çıkarıldığı görülmektedir. Uygur Budist sanatındaki kutsal heykellerin ayak bileklerinde halhala benzer takıların yer alması, (kün-ay motifiyle de bütünleştiğinde) Gök-Tengri’nin hakana yeryüzünü yönetme erkini vermesiyle ilişkilendirilen bir sembol olarak düşünülebilir. Türk sanatındaki resim ve minyatürlerde görülen kişi, melek ve cin figürlerinin ayaklarına taktığı halhalların ne için kullanıldığı tam bilinmese de; bu çalışmayla söz konusu takıların kullanım amaçları, statü göstergesi olarak taşıdığı anlamlar ve kutsallık yönleri ortaya çıkarılmıştır. Halhalların bir diğer kullanımında ise işlevsellik tespit edilmiştir. Bozkır kültüründe kadınların halhallarına sürüngen hayvanlardan korunmak amacıyla çıngırak eklenmiş, aynı yöntem çocukların bulundukları yerin anlaşılmasını sağlamak amacıyla da kullanılmıştır. Halhal ve benzeri takıların sadece insanlarda değil aynı zamanda güvercin ve fil gibi hayvanlarda da farklı amaçlarla kullanıldığı ortaya konulmuştur. Günümüzde ise kadınların süslenmek için taktığı halhalların bir aksesuardan öteye gidemediği sonucuna varılmıştır.
Förderung
- yok
Zitieren
APA
Tepe, Y., & Berkli, Y. (2026). Türk Sanat Eserlerinde Görülen Halhal, Kökeni ve Kültürel Özellikleri. Sanat Tarihi Dergisi, 35(1), 389-413. https://doi.org/10.29135/std.1840475
Vancouver
Tepe Y, Berkli Y. Türk Sanat Eserlerinde Görülen Halhal, Kökeni ve Kültürel Özellikleri. Sanat Tarihi Dergisi. 2026;35(1):389-413. doi:10.29135/std.1840475
BibTeX
@article{Tepe2026,
author = {Tepe, Yasemin and Berkli, Yunus},
title = {Türk Sanat Eserlerinde Görülen Halhal, Kökeni ve Kültürel Özellikleri},
journal = {Sanat Tarihi Dergisi},
year = {2026},
volume = {35},
number = {1},
pages = {389--413},
doi = {10.29135/std.1840475}
}
EUVIMED