Florensky’nin Ters Perspektif Kuramı ile Sanatsal Fenomen Arasındaki İlişki Üzerine
Sanat Tarihi Dergisi · 21.07.2026 · 35 (1) · 1-21
DOI: 10.29135/std.1837490 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift Sanat Tarihi Dergisi, online erschienen am 21.07.2026. Verfasst von Ezgi Ararat Cüceoğlu und 1 weiteren Autor:innen. Die Arbeit nennt 25 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Bu çalışma, Pavel Florensky’nin ters perspektif kuramını, görme ve hakikat arasındaki ilişkiyi yeniden kuran bir görsel düşünme biçimi olarak ele almaktadır. Florensky’nin ters perspektif olgusuna ilişkin ortaya koyduğu inanç merkezli epistemoloji, farklı tarihsel dönemlerde ortaya çıkan temsil biçimlerini yeniden yorumlamaya olanak sağlayan kuramsal bir çerçeve sunmaktadır. Bu kapsamda farklı dönemlerde çeşitli işlevlerle ortaya çıkan temsil rejimlerinin benzeşen uzamsal örgütlenmeleri, ters perspektif bağlamında tartışmaya açılmıştır. Merkezî perspektifin rasyonel bir dünya tasarımının en somut ifadesi olarak kabul edildiği Rönesans döneminde, Leonardo da Vinci ve Dürer’in resimlerinde görülen merkezî perspektiften sapma eğilimi, Rönesans öncesi sanatlardan seçilen örneklerle karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Sanatçıların görsel alanın tek bir bakış noktasına indirgenmesine karşı eserlerinde ortaya çıkan gerilim, görmenin doğasının, bakışın konumunun ve temsilin sınırlarının Rönesans döneminde de tartışmaya açıldığını göstermektedir. İkon geleneğinde ters perspektifin mekânı izleyiciye doğru açarak ruhani olanı görünür kılma işlevinin, Rönesans’ta ve modern sanatta bakışın tekilleştirilmesine karşı ortaya çıkan alternatif uzamsal örgütlenmeler bağlamında yeniden yorumlandığı düşüncesinden hareketle, Rönesans öncesi temsil biçimleri ile modern sanat yaklaşımları arasında epistemolojik bir yakınlık kurulmuştur. Cézanne’ın nesneleri çoklu bakış açılarıyla ele alan yaklaşımı, Laurencin’in figür ile mekân arasındaki ayrımı belirsizleştiren yüzey temelli kurgusu, Dubuffet’nin mekânı yüzeyde yoğunlaşan izler ve şematik biçimler üzerinden kuran yaklaşımı, Malevich’in saf duygu arayışı bu çerçevede incelenmiş, bu yaklaşımlar ters perspektif eğiliminin modern düşüncedeki iz düşümleri olarak yeniden yorumlanmıştır. Bu bağlamda ters perspektif, görme biçimlerinin tarihsel dönüşümüne yeni okunurluklar kazandıran, sanatsal fenomenin çok katmanlı doğasını görünür kılan alternatif bir görsel düşünme biçimi olarak değerlendirilmiştir.
Zitieren
APA
Cüceoğlu, E. A., & Uslu, S. S. (2026). Florensky’nin Ters Perspektif Kuramı ile Sanatsal Fenomen Arasındaki İlişki Üzerine. Sanat Tarihi Dergisi, 35(1), 1-21. https://doi.org/10.29135/std.1837490
Vancouver
Cüceoğlu EA, Uslu SS. Florensky’nin Ters Perspektif Kuramı ile Sanatsal Fenomen Arasındaki İlişki Üzerine. Sanat Tarihi Dergisi. 2026;35(1):1-21. doi:10.29135/std.1837490
BibTeX
@article{Cceolu2026,
author = {Cüceoğlu, Ezgi Ararat and Uslu, Seza Sinanlar},
title = {Florensky’nin Ters Perspektif Kuramı ile Sanatsal Fenomen Arasındaki İlişki Üzerine},
journal = {Sanat Tarihi Dergisi},
year = {2026},
volume = {35},
number = {1},
pages = {1--21},
doi = {10.29135/std.1837490}
}
EUVIMED