Yazım Geleneği ile Dil İlişkisi Açısından {-(X)p} Zarf-Fiil Ekinin Türk Dilindeki Gelişimi
SÖYLEM Filoloji Dergisi · 26.03.2026 · 11 (1) · 431-469
DOI: 10.29110/soylemdergi.1853448 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift SÖYLEM Filoloji Dergisi, online erschienen am 26.03.2026. Verfasst von Mustafa Karataş. Die Arbeit nennt 176 Literaturangaben.
Abstract (Originalsprache)
Temel işlevi “iletişim” olmakla birlikte dünyanın anlaşılmasını ve öğrenilmesini de sağlayan dil; insanın çeşitli çizgileri, şekilleri veya işaretleri kullanmayı öğrenmesiyle hem sözlü hem de yazılı bir sistem olarak kullanılmaya başlamıştır. Dillerin yazıya geçirilmesiyle önce yazılı diller, bu dillerin işlenerek ölçünlüleştirilmesiyle yazı dilleri ortaya çıkmıştır. Yazı dillerinin resmî dil olarak kurumsallaşması ve buna bağlı olarak bu dillerin bilim, felsefe, sanat ve edebiyat dili olarak da kullanılabilecek gelişmişliğe ulaşmış biçimlerine ise yüksek diller adı verilmektedir. Türk dilinin tarih boyunca ortaya çıkan değişkelerinden bazıları yazı dili olarak kullanılmıştır. Bu yazı dillerinin ölçünlüleşmesini belirleyen ve etkileyen en önemli etken de kullanılan alfabeler ve buna bağlı oluşturulan yazım gelenekleri olmuştur. Bu durum etkisini günümüzde de devam ettiren, Türk dilinin temel ses bilgisi kurallarına aykırı bazı yazım özelliklerinin ve kurallarının ortaya çıkmasına neden olmuştur. Dil ile yazım arasındaki “genetik” uyumsuzluğun, Türk dilindeki {-(X)p} zarf-fiil ekinden hareketle art zamanlı bir yöntemle incelenmesi temel amacını taşıyan bu çalışmada, bu zarf-fiil ekinin farklı alfabelerle yazılan Türk lehçelerindeki görünümü hakkında bilgi verilmiş, bu örneklerden hareketle ekin ünsüzünün niteliği belirlenmeye çalışılmış ve yazım geleneklerindeki farklılıklar göz önüne alınarak yazım ile dil arasındaki uyumsuzluğa dikkat çekilmiştir. İnceleme sonucunda ekteki ünsüzün açık bir biçimde /-p/ olduğu, tarihten günümüze devam eden “b” harfli yazımların Uygur yazım geleneğinden ve eklerin yazımının değişime çok daha dirençli olmasından kaynaklandığı ve bu yazımların da dili/sesi şekillendirdiği belirlenmiştir.
Zitieren
APA
Karataş, M. (2026). Yazım Geleneği ile Dil İlişkisi Açısından {-(X)p} Zarf-Fiil Ekinin Türk Dilindeki Gelişimi. SÖYLEM Filoloji Dergisi, 11(1), 431-469. https://doi.org/10.29110/soylemdergi.1853448
Vancouver
Karataş M. Yazım Geleneği ile Dil İlişkisi Açısından {-(X)p} Zarf-Fiil Ekinin Türk Dilindeki Gelişimi. SÖYLEM Filoloji Dergisi. 2026;11(1):431-469. doi:10.29110/soylemdergi.1853448
BibTeX
@article{Karata2026,
author = {Karataş, Mustafa},
title = {Yazım Geleneği ile Dil İlişkisi Açısından -(X)p Zarf-Fiil Ekinin Türk Dilindeki Gelişimi},
journal = {SÖYLEM Filoloji Dergisi},
year = {2026},
volume = {11},
number = {1},
pages = {431--469},
doi = {10.29110/soylemdergi.1853448}
}
EUVIMED