Od patrzenia do echolokacji. Posthumanistyczne retoryki dobrostanu ssaków morskich
"Res Rhetorica" · 29.06.2026 · 13 (2) · 91-112
DOI: 10.29107/rr2026.2.4 ↗Kurz gefasst
Fachartikel in der Zeitschrift "Res Rhetorica", online erschienen am 29.06.2026. Verfasst von Wer Ziemian. Der Volltext ist frei zugänglich (Open Access, CC BY 4.0).
Abstract (Originalsprache)
Artykuł podejmuje krytyczną analizę redukcjonistycznych i wzrokocentrycznych ujęć dobrostanu ssaków morskich, opartych na wskaźnikach biologicznych dominujących we współczesnych naukach o życiu. We wstępie problematyzowane są reprezentacjonistyczne retoryki ujmujące zwierzęta jako obiekty zarządzania oraz podtrzymujące dychotomiczny podział między badaczką a przedmiotem badań. W pierwszej części omówione zostają wybrane koncepcje posthumanistyczne rozwijane przez Karen Barad, Annę Tsing, Astrid Neimanis i Alexis Pauline Gumbs, w tym pojęcia intra-akcji, sztuk uważności, wodnej porowatości ciał oraz wrażliwości opartej na współodczuwaniu. Na tej podstawie zaproponowane zostaje rozumienie dobrostanu jako materioznaczącego fenomenu współkonstytuowanego przez porowate ciała, toksyny, dźwięki i relacje władzy. W drugiej części artykułu narzędzia teoretyczne wypracowane przez osoby autorskie zostają zastosowane w dwóch studiach przypadku: niewoli ssaków morskich w przemyśle rozrywkowym oraz toksycznej porowatości ich ciał w kontekście zanieczyszczeń chemicznych, mikroplastiku i zakwitów alg. Ukazane zostaje, w jaki sposób praktyki niewoli, farmakologicznej kontroli, rozdzielania więzi rodzinnych oraz eksploatacji reprodukcyjnej splatają się z kolonialno-kapitalistycznymi reżimami przemocy, a także jak materia „znaczy” poprzez przepływy toksyn w planetarnych obiegach władzy. W konkluzji argumentuje się na rzecz przesunięcia perspektywy badawczej od „patrzenia” ku „echolokacji” jako metaforze posthumanistycznej praktyki poznawczej opartej na zmysłowej wrażliwości, usytuowanym poznaniu oraz współodpowiedzialnym wsłuchiwaniu się w naturokulturowe splątania dobrostanu ssaków morskich.
Zitieren
APA
Ziemian, W. (2026). Od patrzenia do echolokacji. Posthumanistyczne retoryki dobrostanu ssaków morskich. "Res Rhetorica", 13(2), 91-112. https://doi.org/10.29107/rr2026.2.4
Vancouver
Ziemian W. Od patrzenia do echolokacji. Posthumanistyczne retoryki dobrostanu ssaków morskich. "Res Rhetorica". 2026;13(2):91-112. doi:10.29107/rr2026.2.4
BibTeX
@article{Ziemian2026,
author = {Ziemian, Wer},
title = {Od patrzenia do echolokacji. Posthumanistyczne retoryki dobrostanu ssaków morskich},
journal = {"Res Rhetorica"},
year = {2026},
volume = {13},
number = {2},
pages = {91--112},
doi = {10.29107/rr2026.2.4}
}
EUVIMED